به خدا این مردم حق دارند در عداد مردم آزاده جهان باشند
این جمله دکتر محمد مصدق در حین دفاعیات در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ اَمرداد ۱۳۳۲ خورشیدی است. چهارشنبه هفته پیش هفتاد و سومین سال واقعه نامیمون کودتای انگلیسی، آمریکایی و درباری و سقوط دولت ملی دکتر مصدق بود. به همین مناسبت قسمتهایی از دفاعیات ایشان در دادگاه نظامی را میآوریم:
جلسه اول: یکشنبه ۱۷ آبان ۱۳۳۲ ساعت ۲:۴۵ بعد از ظهر
رئیس دادگاه: سرلشکر نصرالله مقبلی
اعضای دادگاه: سرتیپ حمید شیروانی، سرتیپ محمود افشار، سرتیپ محمدعلی خزایی، سرتیپ تیمور بختیار
وکیل تسخیری دکتر مصدق: سرهنگ جلیل بزرگمهر
رئیس دادگاه: خود را معرفی کنید.
ج- دکتر محمد مصدق فرزند هدایت/ شغل؟: نخست وزیر قانونی/ مذهب؟ از آن آقا بپرسید اشاره به سرتیپ آزموده. سرتیپ آزموده گفت: شیعه/ ملیت؟: اهل ایران
س- عیال و اولاد دارید؟ بله آقا دارم.
س- پیشینه کیفری دارید؟
ج- تا امروز که ندارم، حالا ببینم.
س- شماره شناسنامه؟ ۲۰۴۷
س- سن؟
ج- ۷۲ یا ۷۳ (اسلامیه، ۱۳۸۹: ۳۸۲)
در ادامه دکتر محمد مصدق خواست بگوید که سرتیپ آزموده حقوقدان نیست و لذا استناد کرد به نامهای که در تاریخ سوم مرداد ۱۳۳۲ آزموده به مصدق نوشته بود و گفت: «در موقعی که میخواستم دادستان وقایع شیراز شوند خودشان به من نوشتهاند مرا از این کار معاف کنید. من فاقد هرگونه تحصیلات و سوابق قضایی هستم و یکی از معایب و مفاسد اصلی سازمان قضایی ارتش آن است که افسران بیاطلاع در امور قضایی را در کارهای قضایی میگمارند.» (همان: ۳۸۶)
به همین خاطر مصدق در طول محاکمه به جای دادستان میگفت: «سرتیپ آزموده»، «آن مرد»، «این آقا»
مصدق در دفاع از اینکه دادگاه نظامی صلاحیت محاکمه او را ندارد گفت: «حالا من باید اثبات کنم که این دادگاه صالح نیست، زیرا من نخست وزیر بودهام و باید در دیوان کشور محاکمه شوم. باید توضیح دهم که چرا نخستوزیرم ... آقای سرتیپ آزموده اظهار نمودهاند که، چون در شب روز ۲۵ مرداد ماه ۱۳۳۲ دست خط عزل اینجانب از نخست وزیری به اینجانب ابلاغ شده و از آن به بعد رسمیت نداشتهام، به اعمال خلاف قانونی که به عقیده ایشان اینجانب از آن شب به بعد مرتکب شدهام باید این دادگاه رسیدگی نماید و من هم در جواب عرض میکنم که نخست وزیر بودهام و بر طبق اصل ۶۹ متمم قانون اساسی محاکمه نخست وزیران در صلاحیت دیوان کشور است و این دادگاه برای رسیدگی صالح نیست» (همان: ۳۸۷)
دکتر مصدق در پایان دفاع روز اول گفت: «من به قدرت مردم کار کردم و اگر افکار عمومی نبود چطور میتوانستم انگلیسیها را بیرون کنم؟ چطور میتوانستم کنسولگریها را ببندم؟ چطور میتوانستم در شورای امنیت فاتح شوم؟ به خدا این مردم حق دارند در اعداد [ردیف]مردم آزاد جهان باشند.» (همان: ۳۹۲)
در جلسه دوم که دوشنبه ۱۸ آبان ۱۳۳۲ ساعت ۱۰:۳۰ صبح برگزار شد مصدق در پاسخ به سؤال رئیس دادگاه که پرسید مدافعات خود را در اطراف صلاحیت و نقص پرونده بیان فرمایید، مصدق پاسخ داد: «آقایان دادرسان محترم تصور نکنید که من از ترس محکومیت این عرایض را میکنم، من از حکمی که شما بدهید نه تقاضای تجدید نظر میکنم و نه هرگاه شاهنشاه عفو نمود آن را قبول مینمایم. از حق عفو شاه باید خائنین استفاده کنند نه ما که خود را خادم مملکت میدانیم. نظر خارجی این بود به هر وسیلهای که باشد ما را از بین ببرند.» (همان: ۳۹۲)
شاد و سالم و موفق باشید
منبع:
اسلامیه، مصطفی (۱۳۸۹) زندگی نامه دکتر محمد مصدق، تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ دوم
