آیا ریختن آب معمولی داخل رادیاتور به موتور آسیب می‌زند؟
یکی از توصیه‌هایی که تقریباً همه مکانیک‌ها به رانندگان می‌کنند، استفاده از مایع خنک‌کننده استاندارد به جای آب معمولی است.
با این حال، هنوز هم بسیاری از رانندگان، به‌ویژه هنگام کاهش سطح آب رادیاتور یا در سفر، اولین گزینه‌ای که به ذهن‌شان می‌رسد، پر کردن مخزن با آب لوله‌کشی است.
واقعیت این است که سیستم خنک‌کننده خودرو برای کار کردن با آب خالص طراحی نشده است. موتور خودرو هنگام کار، دمای بسیار بالایی تولید می‌کند و اگر گرما به‌درستی دفع نشود، قطعات حیاتی موتور در معرض آسیب قرار می‌گیرند.
رادیاتور فقط با آب کار نمی‌کند
برخلاف تصور رایج، مایعی که در رادیاتور جریان دارد، تنها وظیفه خنک کردن موتور را بر عهده ندارد. مایع خنک‌کننده یا همان ضدیخ، ترکیبی از آب و مواد شیمیایی مخصوص است که چند وظیفه مهم را به‌طور هم‌زمان انجام می‌دهد؛ انتقال حرارت، جلوگیری از زنگ‌زدگی، جلوگیری از تشکیل رسوب، محافظت از واترپمپ، افزایش نقطه جوش و کاهش نقطه انجماد مایع.
به همین دلیل است که نام «ضدیخ» نباید باعث سوءبرداشت شود. این مایع فقط برای زمستان نیست و در تمام فصل‌های سال، از جمله تابستان، نقش مهمی در سلامت موتور دارد.
مشکل آب لوله‌کشی چیست؟
آب شهری حاوی املاحی مانند کلسیم، منیزیم و سایر مواد معدنی است. زمانی که این آب بار‌ها در موتور و رادیاتور گردش می‌کند و در معرض دمای بالا قرار می‌گیرد، بخشی از این املاح به صورت رسوب روی دیواره‌های رادیاتور، مجاری آب موتور و واترپمپ باقی می‌ماند.
این رسوبات به مرور زمان مسیر گردش مایع را تنگ‌تر می‌کنند و انتقال حرارت را کاهش می‌دهند. نتیجه این اتفاق، افزایش دمای موتور و کاهش راندمان سیستم خنک‌کننده است.
به همین دلیل، مکانیک‌ها معمولاً رادیاتور خودرو‌هایی را که سال‌ها با آب معمولی کار کرده‌اند، پر از رسوبات سفیدرنگ یا قهوه‌ای می‌بینند.
زنگ‌زدگی؛ دشمن موتور
یکی دیگر از مشکلات استفاده از آب معمولی، افزایش احتمال خوردگی قطعات فلزی است. در سیستم خنک‌کننده خودرو، قطعاتی از جنس آلومینیوم، فولاد، چدن و آلیاژ‌های مختلف وجود دارد. اگر مایع خنک‌کننده استاندارد در مدار نباشد، این قطعات به مرور دچار خوردگی می‌شوند.
مواد ضدخوردگی موجود در ضدیخ از ایجاد این واکنش‌ها جلوگیری می‌کنند، اما آب معمولی چنین خاصیتی ندارد.
خوردگی تدریجی ممکن است در ابتدا قابل مشاهده نباشد، اما در بلندمدت می‌تواند باعث سوراخ شدن رادیاتور، آسیب دیدن واترپمپ یا نشتی در سیستم خنک‌کننده شود.
آیا آب مقطر جایگزین مناسبی است؟
بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند اگر به جای آب لوله‌کشی از آب مقطر استفاده کنند، دیگر نیازی به ضدیخ نیست. واقعیت این است که آب مقطر به دلیل نداشتن املاح، نسبت به آب شهری گزینه بهتری است، اما همچنان نمی‌تواند جای مایع خنک‌کننده استاندارد را بگیرد.
آب مقطر رسوب ایجاد نمی‌کند، اما فاقد مواد ضدخوردگی، روان‌کننده واترپمپ و افزودنی‌هایی است که از جوش آوردن موتور جلوگیری می‌کنند. به همین دلیل خودروسازان معمولاً توصیه می‌کنند از ترکیب آب مقطر و ضدیخ با نسبت مشخص استفاده شود.
گاهی ممکن است راننده در جاده یا مناطق دورافتاده به ضدیخ یا مایع خنک‌کننده دسترسی نداشته باشد و سطح مایع رادیاتور نیز به شدت کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی استفاده از آب معمولی، تنها به عنوان یک راهکار موقت، بهتر از رانندگی با موتور بدون مایع خنک‌کننده است، اما باید پس از رسیدن به اولین تعمیرگاه یا محل مناسب، سیستم خنک‌کننده تخلیه شده و با ترکیب استاندارد آب مقطر و ضدیخ دوباره پر شود.
آیا ضدیخ در تابستان هم لازم است؟
یکی از باور‌های اشتباه میان برخی رانندگان این است که ضدیخ فقط برای جلوگیری از یخ زدن آب در زمستان استفاده می‌شود.
در حالی که، ضدیخ علاوه بر کاهش نقطه انجماد، نقطه جوش مایع خنک‌کننده را نیز افزایش می‌دهد. این ویژگی باعث می‌شود مایع داخل رادیاتور در روز‌های گرم تابستان دیرتر به نقطه جوش برسد و موتور در شرایط سخت عملکرد پایدارتری داشته باشد.
به همین دلیل بسیاری از تعمیرکاران ترجیح می‌دهند به جای واژه «ضدیخ»، از عبارت «مایع خنک‌کننده» استفاده کنند.
اگر مدت زیادی از آب معمولی استفاده کرده‌ایم چه باید کرد؟
اگر خودرو مدت طولانی با آب معمولی کار کرده، بهتر است در اولین فرصت سیستم خنک‌کننده توسط تعمیرکار بررسی شود. در برخی موارد لازم است رادیاتور و مجاری آب موتور شست‌وشو شوند تا رسوبات از بین بروند. همچنین وضعیت واترپمپ، ترموستات و درپوش رادیاتور نیز باید بررسی شود، زیرا رسوب می‌تواند عملکرد این قطعات را نیز مختل کند.
البته استفاده از محلول‌های رسوب‌زدا باید با نظر تعمیرکار انجام شود، زیرا در برخی خودرو‌های قدیمی ممکن است جدا شدن ناگهانی رسوبات، باعث ایجاد نشتی شود؛ بنابراین استفاده از آب معمولی در رادیاتور شاید در کوتاه‌مدت مشکل خاصی ایجاد نکند، اما در بلندمدت می‌تواند به یکی از عوامل اصلی رسوب‌گرفتگی، خوردگی قطعات و کاهش راندمان سیستم خنک‌کننده تبدیل شود. آب لوله‌کشی فاقد افزودنی‌های محافظ است و نمی‌تواند جای مایع خنک‌کننده استاندارد را بگیرد. به همین دلیل کارشناسان توصیه می‌کنند استفاده از آب معمولی تنها به شرایط اضطراری محدود شود و پس از آن، سیستم خنک‌کننده با ترکیب مناسب آب مقطر و ضدیخ استاندارد دوباره پر شود. رعایت همین نکته ساده می‌تواند از بسیاری از خرابی‌های پرهزینه موتور و سیستم خنک‌کننده جلوگیری کند.
