سکته قلبی دیگر یک بیماری برای سالمندان نیست!
سن سکتههای قلبی در سالهای اخیر پایینتر آمده و ما در مطب هم بیشتر از قبل با بیماران ۳۰ تا ۵۰ سالهای روبهرو هستیم. این موضوع یک علت واحد ندارد؛ ترکیبی از سبک زندگی، عوامل خطر کنترلنشده و گاهی زمینه ژنتیکی باعث میشود رگهای کرونر زودتر از گذشته درگیر شوند. در این یادداشت مهمترین دلایل و راههای پیشگیری را مرور میکنیم.
چرا سن سکته قلبی پایین آمده است؟
۱- افزایش عوامل خطر بیصدا
بسیاری از جوانترها تصور میکنند، چون سنشان کم است، در امان هستند؛ در حالیکه فشارخون بالا، چربی خون بالا و قند خون ممکن است سالها بدون علامت پیش بروند و بهتدریج دیواره رگها را تخریب کنند. افراد زیادی نخستین بار زمانی متوجه این مشکلات میشوند که با درد قفسه سینه یا حتی سکته مراجعه میکنند.
۲- سیگار، قلیان و نیکوتینهای جدید
قلیان برخلاف تصور رایج «کمضررتر» نیست و میتواند در یک وعده مصرف، حجم زیادی دود و مواد سمی وارد بدن کند. علاوه بر آن، سیگارهای الکترونیک/ ویپ و محصولات نیکوتینی جدید هم بیخطر نیستند و با آسیب به رگها، افزایش ضربان و فشارخون، خطر حوادث قلبی را بالا میبرند.
۳- کمتحرکی و اضافهوزن شکمی
زندگی کمتحرک، نشستن طولانیمدت و کاهش فعالیت بدنی روزانه، همراه با افزایش چاقی بهخصوص چربی شکمی (دور کمر بالا) یکی از موتورهای اصلی افزایش سکته در سنین پایین است. چربی شکمی با مقاومت به انسولین، التهاب مزمن و اختلال چربی خون ارتباط مستقیم دارد.
۴- تغذیه پرنمک، پرچرب و فرآوریشده
مصرف زیاد فستفودها، نوشابهها، شیرینیها، غذاهای سرخکردنی و تنقلات فراوریشده باعث افزایش وزن، فشارخون و چربی خون میشود. نمک بالا هم نقش مهمی در بالا رفتن فشارخون دارد؛ حتی در افراد جوان.
۵- استرس مزمن، اضطراب و کمخوابی
استرس طولانیمدت، خواب ناکافی و کیفیت پایین خواب، هم از راه افزایش هورمونهای استرس و هم از طریق بدتر کردن عادات غذایی و کاهش فعالیت بدنی، خطر بیماری کرونر را بالا میبرد. در برخی افراد، استرس میتواند به اسپاسم عروق کرونر یا تشدید روند پلاکسازی منجر شود.
۶- مصرف مواد محرک و مخدر
مصرف موادی مثل متآمفتامین، کوکائین و حتی برخی محرکها میتواند با افزایش شدید فشارخون و ضربان قلب، ایجاد اسپاسم یا لخته در رگها، سکته قلبی را در سنین پایین رقم بزند. این بخش در گفتوگوهای پزشکی گاهی پنهان میماند، اما واقعیت بالینی مهمی است.
۷- ژنتیک و سابقه خانوادگی
اگر در خانواده، سکته قلبی زودرس وجود داشته باشد: (مثلاً در مردان زیر ۵۵ سال یا زنان زیر ۶۵ سال)، فرد باید از سنین پایینتر جدیتر پیگیری کند. برخی اختلالات ارثی مثل چربی خون بسیار بالا (FH) هم میتوانند باعث گرفتگی زودرس عروق شوند.
سکته قلبی در جوانترها چه علائمی دارد؟
علائم میتواند کلاسیک یا غیرکلاسیک باشد. مهمترین هشدارها:
- درد/ فشار/ سنگینی قفسه سینه (گاهی به بازو، گردن، فک یا پشت میزند.)
- تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع
- احساس ضعف شدید یا بیحالی ناگهانی
نکته مهم: در برخی افراد، مخصوصاً دیابتیها یا در سکتههای خفیف، درد ممکن است کم یا غیرمعمول باشد.
باور اشتباه رایج: «من جوانم، پس سکته نمیکنم»
جوان بودن مصونیت نمیآورد؛ فقط احتمال را کمتر میکند. وقتی چند عامل خطر کنار هم جمع شوند (سیگار + چربی خون + استرس + کمخوابی + اضافهوزن)، ریسک به شکل قابل توجهی بالا میرود.
چه کسانی باید زودتر غربالگری شوند؟
بهطور کلی این گروهها بهتر است از دهه سوم زندگی بررسی شوند:
- سابقه خانوادگی سکته زودرس
- سیگاریها/ مصرفکنندگان قلیان
- اضافهوزن و دور کمر بالا
- فشارخون یا قند خون مرزی
- چربی خون بالا یا سابقه کبد چرب
- سبک زندگی کمتحرک و استرس بالا
غربالگری ساده شامل اندازهگیری فشارخون، قند ناشتا یا HbA۱c، پروفایل چربی، وزن و دور کمر است. در صورت لزوم پزشک ممکن است نوار قلب، تست ورزش یا اکو را هم توصیه کند.
نسخه عملی پیشگیری برای خانوادهها
۱- فعالیت بدنی منظم
حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته (مثلاً پیادهروی تند) + ۲ روز تمرین قدرتی سبک. مهمتر از شدت، «تداوم» است.
۲- اصلاح تغذیه
- کاهش فستفود و سرخکردنیها
- افزایش سبزی، حبوبات، میوه، مغزها (به مقدار مناسب)، ماهی
- کاهش نوشیدنیهای شیرین
- کنترل نمک (کمتر از یک قاشق چایخوری در روز از مجموع نمک پنهان و آشکار)
۳- ترک سیگار و قلیان
ترک نیکوتین یکی از مؤثرترین اقدامها برای کاهش خطر سکته است؛ حتی اگر سالها مصرف کرده باشد.
۴- خواب کافی و مدیریت استرس
۷ تا ۸ ساعت خواب شبانه و پیگیری روشهای کاهش استرس (ورزش، تنفس عمیق، مشاوره، نظم در کار و استراحت).
۵- درمان منظم بیماریهای زمینهای
اگر پزشک برای فشارخون، چربی یا قند دارو تجویز کرده، «قطع خودسرانه» یکی از دلایل اصلی برگشت خطر است.
پیام آخر برای خوانندگان نیریزان فارس
پایین آمدن سن سکته قلبی یک زنگ خطر اجتماعی است، اما خبر خوب این است که بخش بزرگی از آن با پیشگیری قابل کنترل است. هر خانوادهای میتواند با سه اقدام ساده شروع کند: ترک دخانیات، افزایش تحرک، و چکاپ سالانه عوامل خطر.
قلب جوان هم به مراقبت نیاز دارد.
