شاهزاده‌ای که اولین ایرانی المپیک شد

فریدون، فرزند میرزا ملکم خان روشنفکر و دیپلمات معروف دوره قاجار بود؛ کسی که سال‌ها در اروپا زندگی می‌کرد و فعالیت سیاسی داشت. او در سال ۱۸۷۵ زمانی که ملکم خان سفیر ایران در لندن بود به دنیا آمد و بعد‌ها برای تحصیل راهی فرانسه شد. فریدون در مدرسه نظامی سن‌سیر پاریس درس خواند و در ۲۵ سالگی، هم‌زمان با برگزاری المپیک ۱۹۰۰ پاریس، فرصت حضور در بزرگ‌ترین رویداد ورزشی جهان را پیدا کرد.

نام او در فهرست شرکت‌کنندگان المپیک در میان شاهزادگان ثبت شده است؛ اما این عنوان داستان جالبی دارد. در جریان سفر‌های خارجی مظفرالدین شاه قاجار، میرزا ملکم خان با هدیه دادن انگشتری الماس به شاه، توانست برای پسرش لقب شاهزادگی بگیرد. به همین دلیل فریدون ملکم در فهرست رسمی شرکت‌کنندگان به عنوان «شاهزاده» معرفی شد؛ هرچند در واقع عضو خانواده سلطنتی نبود.

مظفرالدین شاه که علاقه داشت ایران در محافل بین‌المللی دیده شود، نماینده‌ای برای حضور در المپیک پاریس فرستاد و این مسئولیت به فریدون ملکم رسید. او در رشته شمشیربازی (اپه) شرکت کرد و در میان ۱۰۲ شرکت‌کننده توانست خود را به جمع ۲۸ نفر برتر مسابقات برساند؛ نتیجه‌ای قابل توجه برای نخستین حضور یک ایرانی در المپیک.

اما زندگی فریدون ملکم تنها به ورزش محدود نشد. او در سال‌های بعد در جریان تحولات سیاسی ایران نیز فعال بود. پس از مرگ پدرش و در دوره‌ای که محمدعلی شاه مجلس را به توپ بست، فریدون به مشروطه‌خواهان ایرانی که به اروپا پناه برده بودند کمک کرد. حتی نامه‌ای در روزنامه تایمز لندن منتشر کرد و از جهانیان خواست از آزادی‌خواهان ایران حمایت کنند.

در سال‌های جنگ جهانی اول نیز با انتشار مقاله‌ای علیه سیاست بی‌طرفی ایران جنجال آفرید؛ اقدامی که باعث شد لقب شاهزادگی از او گرفته شود. با این حال فریدون ملکم خان تا پایان عمر در پاریس زندگی کرد.

نام او شاید کمتر در تاریخ ورزش ایران شنیده شده باشد، اما واقعیت این است که اولین ایرانی حاضر در المپیک، نه یک قهرمان مشهور، بلکه یک دیپلمات‌زاده شمشیرباز بود که بیش از صد سال پیش در پاریس برای نخستین بار نام ایران را به فهرست شرکت‌کنندگان المپیک رساند.