اینترنت قطع، کسبوکار تعطیل
در سالهای اخیر، اینترنت به یکی از زیرساختهای اصلی اقتصاد تبدیل شده است. از خریدهای روزمره شهروندان تا ارائه خدمات بانکی، بیمهای و آموزشی، بخش قابل توجهی از فعالیتهای اقتصادی به فضاهای مجازی وابسته است.
قطع یا اختلال در اینترنت، اگرچه ممکن است موقتی به نظر برسد، اما آثار آن در کوتاهمدت و میانمدت بر معیشت خانوارها، پایداری کسبوکارها و بهرهوری خدمات شهری قابل چشمپوشی نیست.
بیش از سه هفته از اختلال گسترده اینترنت در کشور میگذرد؛ اختلالی که در این مدت، بسیاری از خانوادهها و فعالان اقتصادی را با مشکلات جدی و سردرگمی مواجه کرده است. در این میان، نبود اطلاعرسانی شفاف، پاسخگویی مشخص و حمایتهای جبرانی، بر نگرانی شهروندان و صاحبان کسبوکارها افزوده است. به طوری که بر پایه آمارهای رسمی، بیش از ۷۰ میلیون نفر در ایران از اینترنت استفاده میکنند و طبق اعلام مرکز آمار ایران، معیشت حدود ۱۱ میلیون نفر بهطور مستقیم به فعالیت در شبکه اجتماعی اینستاگرام وابسته است.
همچنین بنا بر اظهارات دبیر شورای عالی فضای مجازی، حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار کسب و کار در کشور، از بسترهای آنلاین برای تبلیغ، فروش و ارائه خدمات استفاده میکنند. در همین راستا، انجمن کسبوکارهای اینترنتی اعلام کرده که هر روز قطعی اینترنت، حدود ۵ هزار میلیارد تومان به اقتصاد کشور آسیب وارد میکند؛ رقمی قابل توجه که بیانگر عمق وابستگی اقتصاد به زیرساختهای دیجیتال است.
این آمارها در شرایطی مطرح میشود که راهاندازی یک کسبوکار در پلتفرمهای آنلاین، به سرمایهای در حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان نیاز دارد؛ در حالی که ایجاد یک شغل صنعتی، سرمایهای چند میلیارد تومانی میطلبد. از این رو، اقتصاد دیجیتال بهعنوان یکی از کمهزینهترین و در عین حال اشتغالزاترین بخشهای اقتصادی شناخته میشود. با این حال، تداوم قطعی و کندی اینترنت، بهویژه در پی تحولات و ناآرامیهای اخیر، بیشترین آسیب را متوجه کسبوکارهای مجازی میکند؛ کسبوکارهایی که به دلیل ماهیت فعالیت خود، از تابآوری کمتری در برابر اختلالهای طولانیمدت برخوردارند.
بخش قابل توجهی از مشتریان با پیامرسانهای ایرانی تعامل برقرار نمیکنند
بررسی نیریزان فارس نشان میدهد آنچه بیش از همه موجب نگرانی شهروندان و فعالان اقتصادی شده، احتمال ادامه قطع اینترنت بینالمللی است. بسیاری از آنها بر این باورند که پیامرسانهای داخلی هرچند در دسترس باشند، نه از نظر قابلیتها قابل مقایسه با شبکههایی مانند اینستاگرام هستند و نه از سطح امنیت، سرعت و اعتماد لازم برای جذب مخاطب برخوردارند. به گفته شهروندان، بخش قابل توجهی از مشتریان یا این برنامهها را نصب نمیکنند یا تعامل مؤثری با آنها ندارند. به اعتقاد بازاریان، قطعی اینترنت و نبود دسترسی به شبکههای اجتماعی و پیامرسانهای پرمخاطب، به تمامی کسبوکارها آسیب زده است. بسیاری تأکید دارند اینترنت باید ماهیتی جهانی داشته باشد و محدودیتهای اخیر، پیامدهای منفی قابل توجهی در سطح شهرستان به همراه داشته است؛ پیامدهایی که نهتنها به اقتصاد محلی و ملی لطمه وارد میکند، بلکه به افزایش نارضایتی اجتماعی نیز دامن میزند.
یکی از شهروندان که صاحب مغازه پوشاک است و در کنار فروش حضوری، در فضای مجازی نیز فعالیت دارد، میگوید: «من از آن دسته مادرانی هستم که از لحظه بیدار شدن تا زمان خواب، ارتباطم با گوشی و اینترنت قطع نمیشود؛ نه فقط بهدلیل کسبوکار، بلکه، چون زندگی روزمره ما به اینترنت گره خورده است. از ارتباطات و خرید گرفته تا پیگیری امور مدرسه فرزندان. مغازه باز است و اگر مشتری مجبور باشد حضوری مراجعه میکند. حتی خریدهای من هم مثل گذشته از شیراز و تهران بهصورت حضوری انجام میشود، اما فشار روانی این وضعیت و نگرانی از آینده، بسیار آزاردهنده است.»
زهره زردشت که در حوزه عکاسی فعالیت میکند و تبلیغات و نوبتدهیهای او عمدتاً بهصورت اینترنتی انجام میشود، درباره آثار قطعی اینترنت میگوید: «کسبوکار ما از مرحله تبلیغ و اطلاعرسانی گرفته تا تأیید سفارش و چاپ، وابسته به اینترنت و صفحه اینستاگرام بود. اما اخیراً فقط مشتریان قدیمی مراجعه داشتهاند و مشتری جدیدی نداشتم. با قطع اینترنت و غیرقابل دسترس شدن اینستاگرام، طبیعتاً حجم کار ما کاهش پیدا کرده و این مسئله نهتنها به درآمد ما، بلکه به درآمدکار چاپخانهها هم لطمه میزند.»
به گفته حسین قرچاهی مدرس آنلاین موسیقی، قطع اینترنت باعث لغو کلاسها، کاهش درآمد و نارضایتی هنرجویان شده است؛ مسئلهای که در صورت ادامه پیداکردن، کیفیت آموزش و دسترسی عادلانه به غیرحضوری بودن کلاسها را تحت تأثیر قرار میدهد. ادامه میدهد: «من علاوه بر تدریس، فروش آلات موسیقی را نیز داشتم. اما الان هر دو قفل شده است؛ با هزار ترفند وارد فضای مجازی میشویم که شاید فقط همان کلاس آنلاین را برگزار کنیم.»
سعید راننده اسپات است، میگوید: «در روزهای ابتدایی قطعی اینترنت، برنامهها برای ما کاملاً از دسترس خارج شده بود. بعد از یکی دو روز دوباره وصل شد؛ اما همچنان در مسیریابی و پرداختها مشکل داریم و تعداد مسافران هم نسبت به قبل کمتر شده است.»
اینترنت برای دهه هشتادیها، فقط رسانه نیست؛ حکم آب و برق را دارد. ما با اینترنت بزرگ شدهایم و واقعاً تحمل محدودیت نداریم. اینها حرفهای آیناز قاسمی است، صفحه گوشیاش را نشان میدهد میگوید: «اینستاگرام، تلگرام، واتسآپ، سینما، کلاسهای آنلاین، کسب و کار آنلاین، خریدهای اینترنتی و موبایلبانک. همه کار ما شده اینترنتی، محدودیت اینترنتی یعنی بازی با روح و روان جوانهای جامعه. حال اگر میخواهند شور، جوانی و زندگی را از جوانان بگیرند، اینترنت را قطع کنند. هزینهای که یک جوان در سن و سال من بابت اینترنت میدهد، خیلی بیشتر از چیزی است که فکر میکنید. ساعتها فیلم دیدن، بازیهای آنلاین، وبینارها و کلاسهای آنلاین. ما بیشترین کمک را به چرخه اقتصاد داریم.»
آنلاینشاپها؛ آسیبپذیرترین بخش کسبوکارهای اینترنتی هستند
آنلاینشاپها بیشترین آسیب را از قطع اینترنت متحمل میشوند. طبق مشاهدات میدانی، بسیاری از این کسبوکارها فاقد فروش حضوری هستند و با قطع اینترنت، عملاً فعالیت آنها متوقف میشود. ادامه این وضعیت میتواند به خروج آنها از چرخه اقتصادی منجر شود.
یکی از فروشندگان لوازم آرایشی لدورا که فقط آنلاین کار میکند، میگوید: «قطع اینترنت موجب افت تقاضا و افزایش هزینهها در این بازار شده و فروش این ماه ما به شدت کاهش یافته است. با قطعی اینترنت من هم بیکار میشوم.»
حمیده، م. صاحب یک آنلاینشاپ، از تجربه خود میگوید: «همین هفته پیش نزدیک ۵۰۰ هزار تومان فقط برای فیلترشکن پرداخت کردم تا به سختی بتوانم وصل شوم؛ اما تولیدیها و بسیاری از مزونها تعطیل بودند. هیچکس دل و دماغ خرید و فعالیت ندارد. سال گذشته در این موقع لباسهای بهاره را سفارش داده بودم، اما اکنون هر جا تماس میگیرم یا تعطیلاند یا کار جدید ندارند. اجناس چند برابر شده و بسیاری انبار کردهاند؛ چون معتقدند با هر فروش، باید آن را با قیمتی چند برابر تهیه کنند. اگر وضعیت همینگونه ادامه یابد، چارهای جز تعطیلی ندارم.»
حسین دلخوش صاحب فروشگاه پارچه، معتقد است: «تبلیغات آنلاین نه تنها فروش را افزایش میدهد، بلکه مشتریان با دیدن استوریها و مدلهای پیشنهادی راحتتر خرید میکنند و چرخه اقتصادی به روزتر است.»
پیمان آموزگاران صاحب فروشگاه لوازم خانگی، میگوید: «با قطعی اینترنت همه چیز متوقف شده است؛ از حواله و نرخنامه گرفته تا فروش و تبلیغات. دولت باید اینترنت ملی را تقویت کند؛ چرا که عصر دیجیتال است و همه چیز اینترنتی شده. نبود اینترنت یعنی خاموشی کسبوکار. اگر اینترنت باشد، همان تراکنشهای بانکی هم به اقتصاد کشور کمک میکند؛ چه برسد به فروشهای بیشتر.»
سعید غزال تعمیرکار موبایل، نیز تأکید میکند: «اگر اینترنت قطع باشد، باید برای مردم گریه کرد؛ همه چیز وابسته به اینترنت است. ۲۰ روز است که اینترنت قطع شده و شغل من که بیشتر تعمیر نرمافزاری موبایل است، بدون اینترنت بینالمللی متوقف است. چرا که سرورها و سازنده هیچ گوشیای ایرانی نیست و برای تعمیر هر موبایل نیاز به فیلترشکن و سایتهای غیرایرانی داریم.»
به گفته یکی دیگر از فعالان این صنف، بخش عمدهای از فروش از طریق معرفی و ثبت سفارش آنلاین انجام میشود و قطع اینترنت باعث توقف کامل این بخش و کاهش محسوس فروش حضوری شده است. این وضعیت موجب کاهش گردش مالی و تعویق در پرداخت هزینههایی مانند مالیات شده و در نهایت به اقتصاد کشور نیز ضربه میزند.
او ادامه میدهد: «قبل از قطعی اینترنت، روزانه حداقل ۱۰ تا ۱۵ سفارش آنلاین داشتم. فقط از فروش اینترنتی لوازم جانبی ماهیانه چند ده میلیون تومان گردش مالی داشتیم، مالیات میدادیم و بیمه رد میکردیم. در واقع، تکنولوژی یعنی فروش بیشتر، اشتغال بیشتر، مالیات بیشتر. الان، اما در پرداخت اجاره مغازه ماندهایم.»
به گزارش فرارو، به عقیده حمید حاج اسماعیلی کارشناس حوزه کار، خود دولت صدرنشین مشکلاتی است که در فضای بدون اینترنت با آن درگیر است. وقتی بخش بزرگی از کسبوکارها که معمولاً کوچک هستند فعالیتشان مختل شده باقی بخشها هم دچار مشکل میشود؛ بنابراین تأثیر بسیار منفی بر توقف کسبوکارها در فضای مجازی دارد. آن هم در حالی که مشخص نیست این مسائل تا چه زمانی میخواهد ادامه داشته باشد و چشمانداز روشنی ندارد؛ این مسئله دقیقاً اقتصاد کشور را هدف قرار میدهد؛ به این دلیل که اقتصاد دنیای امروز اقتصاد دیجیتال است و بدون ابزار و سکوهای اینترنتی امکان فعالیت اقتصادی مثل گذشته وجود ندارد. چون هزینهبر بوده و بهرهوری و سرعت آن پایین است. از سویی دیگر بسیاری از مشکلات اجتماعی را به وجود میآورد که همگی موانعی برای کسب و کار است. به همین خاطر است که باید گفت ادامه قطعی اینترنت مشکلات اجتماعی را در کنار مشکلات اقتصادی در جامعه ایجاد میکند.»
اختلال اینترنت؛ صفهای طولانی و نارضایتی مشتریان
صفهای طولانی، کارهای نیمهتمام پیش روی کارمندان و سردرگمی مراجعان، همگی نشاندهنده اختلال در اینترنت است. بسیاری از خدماتی که پیشتر از طریق موبایل انجام میشد، اکنون نیازمند حضور فیزیکی شده است. اکثر کارکنان معتقدند که قطع اینترنت تنها به معنای قطع ارتباط نیست؛ بلکه به معنای قطع درآمد، کاهش اشتغال و در نهایت وقفه در جریان اقتصاد کشور است.
هادی محمدحسنی رئیس بانک تجارت میگوید: «قطع اینترنت و پیامک، نارضایتی زیادی بین مشتریان و حتی خود کارکنان ایجاد کرد. هماهنگی بین همکاران دشوار شد. تراکنشهای بانکی عمدتاً نیازمند کد و پیامک بود که اوایل ارسال نمیشد و اعتماد مشتری کاهش یافت و بسیاری سعی داشتند سپردههای خود در صندوقهای سرمایهگذاری را از بانک خارج کنند. دوربینها کار نمیکردند و حتی در روزهای اول، دستگاههای خودپرداز با اختلال مواجه شد.»
یکی دیگر از کارکنان بانک نیز میگوید: «قطع اینترنت باعث شده حجم مراجعات چند برابر شود. مردم کلافهاند، کارها کند پیش میرود و شلوغی در شعبه باعث افزایش زمان انتظار و کاهش بهرهوری خدمات شده است. این شرایط همچنین هزینههای عملیاتی بانکها را افزایش میدهد.»
کارمندان یکی از ادارات خاطرنشان میکنند: «اینترنت تنها ابزار تفریحی نیست، بلکه وسیله کاری است. اکنون با قطع آن متوجه شدهایم که چه فاجعهای رخ داده است. در اداره ما کمتر کسی سراغ دستگاه فکس میرود؛ چرا که واتسآپ یا تلگرام به راحتی این کار را انجام میدهد. پیامرسانهای داخلی به دلیل سرعت پایین، جز در شرایط اضطراری کاربردی ندارند.»
جلیل شاهسونی مسئول صندوق قرضالحسنه فتحالمبین نیز به نارضایتی مشتریان اشاره میکند: «در روزهای اول، انتقال وجه و همراهبانک کار نمیکرد و اکثر مشتریان ناراضی بودند، اما پس از فعال شدن اینترنت ملی و پیامرسانهای داخلی، مشکل حل شد.»
اینترنت نقش کلیدی در ارائه خدمات بیمه نیز دارد. صدور و تمدید بیمهنامه، استعلام اطلاعات و ثبت خسارت، همگی از مسیر سامانههای آنلاین انجام میشود. یکی از کارگزاریهای بیمه ایران میگوید: «با اختلال اینترنت، روند کار کند یا متوقف شد و مراجعات حضوری افزایش یافت؛ موضوعی که هم هزینه زمانی شهروندان را بالا برد و هم بهرهوری دفاتر را کاهش داد.»
وی ادامه میدهد: «حتی به دلیل سرعت پایین اینترنت، فیبر نوری هم وصل کردیم، اما متأسفانه هیچ افاقهای نکرد.»
همه این مشکلات در کنار فقدان اطلاعرسانی، چه اخبار و تبلیغات باشد و چه مواردی مثل آگهی ترحیم و... در این مدت مردم را سردرگم کرد تا نقش مهم اینترنت در عصر ارتباطات، بیش از پیش برای همگان روشن شود.
