سینما نوستالژی: ناگفته‌های گنج قارون

اطلاعات آنلاین نوشت: ۶ سینمای تهران از چهارشنبه ۲۶ آبان ۱۳۴۴ اکران فیلم «گنج قارون» ساخته سیامک یاسمی را آغاز کردند. با توجه به موفقیت فیلم قبلی این کارگردان با حضور محمدعلی فردین -آقای قرن بیستم- شانس موفقیت این فیلم برای فروش به همان اندازه پیش‌بینی می‌شد. اما فروش استثنایی گنج قارون همه را شگفت‌زده کرد و رکوردی بی‌نظیر برجا گذاشت.

گنج قارون چگونه ساخته شد؟

سیامک یاسمی در سال ۱۳۴۴ در دفتر فیلم‌سازی خود «پوریا فیلم» در خیابان پارس نرسیده به میدان فردوسی- تصمیم داشت یک فیلم ارزان‌قیمت بسازد. فیلم‌نامه فیلم را با ابراهیم زمانی آشتیانی- افسر ژاندامری که در نوشتن داستان‌های مطبوعاتی شهرت داشت-آغاز کرد. داستان براساس سنت‌های روایی فیلم ایرانی در دهه ۱۳۴۰ تحت تأثیر داستان فیلم‌های هندی نوشته شد. روابط یاسمی با فردین به خاطر دستمزد بالایی که در فیلم قبلی- قهرمان قهرمانان- از او گرفته بود چندان دوستانه نبود. یاسمی با ناصر ملک‌مطیعی و حتی گروه سه نفره متوسلانی، گرشا و سپهرنیا هم برای بازی در فیلم مذاکره کرد، اما سرانجام با فردین به توافق رسید. فروزان، آرمان و ظهوری برای نقش‌های دیگر انتخاب شدند. همایون خرم و جعفر پورهاشمی ترانه‌های فیلم را ساختند. رویا، رضوان زادهوش، و ایرج (حسین خواجه امیری) ترانه‌های فیلم را خواندند. احمد شیرازی یک سکانس موزیکال فیلم را رنگی فیلم‌برداری کرد و فیلم مانند اغلب فیلم‌های آن دوران به‌سرعت برای نمایش آماده شد. اولین بار ترکیب دو بازیگر اصلی فردین و فروزان در سینمای ایران به کار رفت.

گنج قارون چگونه پرفروش شد؟

گنج قاورن اولین فیلم ایرانی تاریخ سینمای ایران است که بیش از ۳۰۰ روز در سینما‌های تهران بی‌وقفه اکران شد و به فروشی بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان دست یافت. براساس تعداد بلیت فروخته‌شده از جمعیت بیش از یک میلیون نفری تهران آن سال‌ها بیش از ۸۷۰ هزار نفر گنج قارون را دیدند. برخی معتقدند جمعیت مخاطب این فیلم از این رقم کمتر است، ولی دلیل اصلی پرفروش شدن آن تماشای چند باره مخاطبان از فیلم بوده.

درخشش ستارگان، داستان رؤیایی از یک خانواده و تحریک عواطف و احساسات مخاطبانی که پیروزی طبقه فرودست بر طبقه فرادست را دوست داشتند از عوامل اصلی موفقیت گنج قاورن ذکر شده.

تأثیر موفقیت گنج قارون بر سینمای ایران

موفقیت بزرگ گنج قارون باعث رونق سینما سازی در تهران و شهرستان‌ها شد. دستمزد بازیگران بخصوص ستاره‌های این فیلم به‌شدت افزایش پیدا کرد و باعث رونق بیشتر صنعت فیلم ایران در داخل و خارج مرز‌های کشور شد.

اما حسن لطفی در روزنامه اعتماد نوشت: علی بی‌غم (با بازی زنده‌نام و یاد محمدعلی فردین) شخصیت فیلم گنج قارون اگرچه فرزند مرد متمول و ثروتمندی به نام قارون است، اما در کل فیلم آدم به قول معروف یک لاقبایی است که درآمد چندانی ندارد.

اما همین آدم یک لاقبا و بی‌چیز به راحتی برای میهمان ناخوانده‌اش (قارون متمول با بازی زنده‌یاد آرمان) آبگوشت بار می‌گذارد و سر سفره با آواز و شادی می‌خورند. اینکه آبگوشت در آن زمان غذای فقرا بوده را از رفتار علی بی‌غم، قارون و تقی جغجغه (زنده‌یاد تقی ظهوری) می‌توان دریافت.

البته آبگوشت برای مخالفان فیلم‌های عامه‌پسند ایرانی (به قول هوشنگ کاووسی فیلم‌فارسی) نماد سطحی‌نگری و سینمای بی‌در و پیکر بوده است. تصوری که هنوز هم برخی بر آن تأکید می‌کنند. اینکه درست می‌گویند یا غلط! اینکه وجود آن سینما تا چه حد طبیعی و ضروری بوده است، موضوع این نوشته نیست. فقط بگویم هنوز هم افراد بسیاری هستند که به‌رغم ممنوعیت چهل و اندی ساله این فیلم تماشاگر آن هستند.

تماشاگرانی وفادار که برخی‌شان سن و سالی هم ندارند و مانند سفید مویانی نیستند که آن‌قدر دلبسته محمدعلی فردین بودند که رفقای‌شان آنها را فردین صدا می‌کردند یا تعدادی‌شان بعد از عدم نمایش فیلم‌های فردین پای درون سالن تاریک سینما نگذاشتند. (مدت‌ها قبل هنگام ساخت فیلم مستندی درباره «سینما آریایی قزوین» متوجه وجود چنین افرادی شدم).

البته گسترش سینمای خانگی و امکان تماشای فیلم‌های قدیمی ایرانی به صورت اختیاری باعث شده تا این افراد هنوز بتوانند گنج قارون را بار‌ها و بار‌ها تماشا کنند، آن‌هم رنگی کامل!