محسن جاودان و ۸ سال تلاش برای شجره نیریزیها
شجره نامه، دفتر افتخار نیست؛ دفتر شناخت است 
در روزگاری که سرعت زندگی، ما را از گذشته و ریشههایمان دور کرده است. محسن جاودان با دلبستگی به فرهنگ و تاریخ نی ریز، قدم در راهی گذاشت که کمتر کسی به آن اندیشیده بود؛ تدوین و نگارش شجرهنامهای جامع از برخی خاندانهای نیریز...
او متولد سال ۱۳۳۷ در محلهی سادات نیریز است؛ مردی که از نوجوانی به علم، تحقیق و آموزش دلبسته بود. تحصیلات خود را در رشته تجربی آغاز کرد، سپس دروس حوزوی را آموخت و در نهایت کارشناس علوم اجتماعی شد.
جاودان در سالهای پس از انقلاب، مدتی در بخش فرهنگی جهاد کشاورزی فعالیت داشت و پس از خدمت سربازی در جبههی کردستان، وارد آموزش و پرورش شد. از سال ۱۳۶۱ تا زمان بازنشستگی در سال ۱۳۹۰ خورشیدی در دورههای مختلف تحصیلی به تدریس پرداخت و همزمان مسئول واحد قرآن و امور تربینی آموزش و پرورش نیز بود.
تولد یک ایده: بوستان نامه جاودان
در میان دغدغههای فرهنگی و تربیتی، او به فکر نگارش اثری افتاد که هویت خانوادگی مردم نیریز را مستند کند.
می گوید همیشه احساس می کرده که نسل جوان از پیشینیان خود فاصله گرفته و پیوندهای فامیلی در حال فراموشی است. همین دغدغه، جرقهی نگارش مجموعهای شد که بعدها نام «بوستان نامه جاودان» را بر خود گرفت؛ اثری که به گفتهی مؤلف، «تلاشی است برای آشتی نسل امروز با گذشته و شناخت ریشههایی که ما را به هم پیوند می دهد.»
در دو جلد نخست این کتاب پیشینهی چندین خاندان نیریزی گردآوری و تدوین شده است. جلدهای سوم و چهارم نیز به صورت دستنویس آمادهاند و قرار است در آینده به چاپ برسند. البته این شجره هنوز به چاپ انبوه نرسیده و تنها ۳۰ نسخه آن چاپ شده است. در این مجموعه، هر خاندان در قالب نموداری منظم و خوانا در یک صفحه معرفی شده تا ارتباط نسبها به شکلی بصری و ساده در ذهن خواننده نقش ببندد.
در بالای هر نمودار، خلاصهای از ارتباطات خانوادگی آورده شده و بخشی با عنوان «نمایه وصلت» نیز طراحی شده تا شمای کلی پیوندها میان خاندانها روشنتر شود.
پژوهشی به وسعت یک پازل
جاودان تحقیق درباره ی تاریخ خاندانها را همانند کار بر روی پازلی هزار تکه میداند؛ پر از ظرایف، ابهامها و گاه اطلاعات ناتمام. برخی خانوادهها تمایل به ارائه اطلاعات نداشتند یا دادهها ناقص بود. او اما باور دارد که در پژوهش تاریخی، دقت بر سرعت مقدم است و ترجیح داده اگر شناخت کافی از خاندانی ندارد نام آنها را نیاورد تا اصالت اثر آسیب نبیند.
میگوید: «گاهی احساس میکردم هر اطلاعات جدید، مسیر تحقیق را عوض میکند. اما همین ناتمامی، زیبایی کار است. هیچ شجرهای کامل نیست؛ همانطور که هیچ تاریخی پایان ندارد.»
شجرهشناسی؛ علمی برای شناخت خویش
از دیدگاه جاودان، شجرهشناسی نه تنها رشتهای پژوهشی بلکه شاخهای از علم تاریخ است. او باور دارد که هر خانواده، تاریخ ویژهی خود را دارد و همانگونه که تمدنها در گذر زمان روایت میشوند. خاندانها نیز حامل فرهنگ و ارزشهای انسانیاند.
او میگوید در تمام تمدنهای باستانی، از الواح و طومارها گرفته تا سنگ نوشتهها، علاقهی بشر به ثبت تبار و نسبت مشهود است. همین پیشینه نشان میدهد که شناخت ریشهها بخشی از هویت انسانی ماست.
در مقدمه ی بوستاننامه جاودان، آیهای از قرآن آورده شده است که به باور مؤلف، اساس نگاه او به این پژوهش را تشکیل میدهد: «هیچکس بر دیگری برتری ندارد مگر به تقوا و اعمال نیک.» جاودان میگوید: هدف من تفاخر نبود، بلکه احترام به پیشینیان و زنده نگه داشتن پیوندها بود، شجرهنامه، دفتر نیست؛ دفتر شناخت است.
معلمی که ریشه میکاشت
سالهای تدریس در آموزش و پرورش برای او فرصتی بود تا هم در کلاس درس و هم در دل شاگردانش بذر دانایی بکارد. شاگردان بسیاری که بعدها به مدارج علمی و فرهنگی رسیدند؛ از جمله دکتر محمدجواد شمس نیریزی، دکتر عباسعلی شمس نیریزی، دکتر علیرضا کهن، دکتر علیزاده و جمعی دیگر از نخبگان نیریزی همچون حامد مصباحی، امین رجبی، حجت دیانت، کمیل و سلمان امین پور، بهدادفر نظری و...
زندگی با ورزش و هنر
جاودان تنها اهل تحقیق و تدریس نیست. روح پر تحرک او در میدانهای ورزشی در گذشته نیز میدرخشید. فوتبال، والیبال، بسکتبال، پرورشاندام و تنیس روی میز از ورزشهای مورد علاقهاش هستند. افزون بر آن، به خط و موسیقی هم علاقهمند است.
سخن پایانی
بوستاننامه جاودان حاصل هشت سال کار پیگیر و عاشقانه است؛ تلاشی برای حفظ پیوندهای خانوادگی و پاسداشت میراث معنوی مردم نیریز. جاودان در پایان گفت و گو با سپاس از همکاران و خوانندگان اثرش میگوید:
«شجرهنامه فقط فهرستی از نام ها نیست؛ آئینهای است از پیوندها، منشها و تاریخ انسانها. اگر ریشههای خود را فراموش کنیم، شاخههای آینده نیز بی ثمر خواهند شد.»
نکات برجسته کتاب بوستان نامه جاودان
◽️نمایش هر خاندان در قالب نمودار یک صفحهای برای وضوح و سهولت درک پیوندها
◽️تدوین بخشی با عنوان «نمایه وصلت» جهت نشان دادن ارتباط میان خاندانها
◽️بهرهگیری از منابع شفاهی و اسناد مکتوب محلی در گردآوری اطلاعات
◽️درج شرح مختصر بزرگان و حوادث تاریخی مرتبط با هر خاندان
◽️زبان روان و نثر مستند در کنار ساختار علمی و دقیق
◽️پرهیز از تفاخر خانوادگی و تأکید بر ارزشهای اخلاقی و فرهنگی
◽️۸ سال پژوهش مستمر در گردآوری و تطبیق دادهها
◽️هدف اصلی: حفظ هویت فرهنگی، تبارشناسی علمی و آگاهی نسل آینده از ریشهها
