ساختوساز ، پشت سد رکود و تورم
در نیمروز گرم اوایل مهرماه، صدای مته و فرز تنها موسیقی خانهای در حال ساخت در یکی از کوچههای شهر نیریز است؛ شهری که گفته میشود دیگر شور ساختوساز ندارد. 
پروژههای نیمهکاره زیر آفتاب ماندهاند و بر پیشانی دکانهای مصالحفروشی گرد و خاک نشسته؛ حجم سفارشها کم شده و قیمتها سر به فلک کشیده.
در این بازار راکد مسکن، پروژهها یکییکی متوقف میشوند و کارگرانی که روزگاری مزدشان بهموقع پرداخت میشد، حالا هفتهها منتظر دستمزد میمانند. مصالح اصلی یا دیر میرسد یا گرانتر از نرخ کشوری عرضه میشود. تعرفههای شهرداری و بیمه تأمین اجتماعی هم فشار مضاعفی بر سازندگان وارد کرده است.
دو خبر ملی، زمینهساز روایت نیریز
در سطح کشور، خبرها از رکود عمیق بازار مسکن و توقف بخشهایی از ساختوساز حکایت دارد؛ کاهش قدرت خرید، گرانی مصالح، و عدم توجیه اقتصادی پروژهها، حتی در شهرهای کوچک.
خبری دیگر به افزایش ۲۵ درصدی هزینه ساخت در یک سال اخیر اشاره میکند که حاصل رشد قیمت سیمان و آهن، افزایش دستمزدها، و بالا رفتن تعرفههاست. این دو عامل در نیریز شدیدتر است.
بسازبفروشان چه میگویند؟
در حاشیه شهر نیریز، جایی که اسکلت بتنی یک ساختمان بالا میرود، مجتبی حیدری از روزهای سخت کار سخن میگوید:
«بتن اینجا دو تا چهار میلیون تومان از شیراز گرانتر است. سیمان یک روز هست، یک روز نیست؛ همین کمبود باعث میشود هر بار قیمت بالا برود. الان یک زیربنای استاندارد با همه امکانات مثل کابینت و سنگ نما، متری ۱۷ تا ۱۸ میلیون تمام میشود. اگر بخواهی همه چیز درجهیک باشد، تا ۲۵ میلیون هم بالا میرود.»
او وضعیت امروز را با سال ۹۳ مقایسه میکند:
«آن زمان با سود یک خانه دو زمین میخریدیم. امروز حتی یک زمین هم نمیشود، سودمان شده ۲۰ تا ۲۵ درصد. بازار راکد است و اگر بخواهیم با نرخ دلار و طلا بفروشیم، اصلاً مشتری ندارد.»
حیدری به مشکل دیگری هم اشاره میکند؛ سختگیریهای نظام مهندسی در نیریز:
«برای اسکلت بتنی، هزینه محاسبات اینجا بیشتر از شیراز است. همین محاسبات اضافه، کل پروژه را گران میکند.»
علی مختاری یکی دیگر از سازندگان مسکن، از اختلاف قیمت بتن و فشار تعرفههای شهرداری میگوید:
«در نیریز بتن دو تا چهار میلیون تومان از یزد و شیراز گرانتر است؛ چون مدیریت بازار درست نیست و هر کس نرخ خودش را میدهد. فقط یک تولیدکننده در نیریز هست و آن هم هر نرخی که بخواهد میدهد.»
او به جهش جریمههای شهرداری اشاره دارد:
«پارسال برای اضافهبنای ۲۰ تا ۲۵ متر، نهایت ۱۵ میلیون جریمه داشتیم؛ امسال همان شده ۸۰ میلیون. پروژهای شبیه سال قبل از یک میلیارد و صد، به دو میلیارد و صد میلیون تومان رسیده است.»
مختاری از افزایش ناگهانی نرخ شن نیز گلایه دارد:
«شن را هر چند ماه یکبار بدون دلیل، ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان گران میکنند؛ هیچکس هم پاسخگو نیست.»
جهانبخش آهویی که به گفته خودش ۴۰ سال است در حوزه ساخت و ساز مسکن کار میکند، ارقام حیدری را تأیید میکند:
«هزینه نهایی زیربنا بین ۱۷ تا ۱۸ میلیون تا حداکثر ۲۵ میلیون است، رشد قیمتها نسبت به سال قبل حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد بوده. سود سازندهها ۲۰ تا ۲۵ درصد است، آن هم در بهترین حالت؛ اما مشتری نیست. قیمت زمین هم در نیریز سرسامآور است؛ از متری ۱۰ تا ۱۲ میلیون جمالآباد گرفته تا ۱۵ - ۱۶ میلیون بولوار بهار و شهرک انتظام.»
او از افزایش هزینههای اداری و سختگیریهای نظام مهندسی میگوید:
«کارهایی که در شهرهای دیگر راحتتر پیش میرود، اینجا با محاسبات و مراحل اضافه وقتگیر و پرهزینه شده است.»
مصالح گران و تعرفههای ده برابری سازمانها
حسین حسینپور فروشنده مصالح ساختمان است. در انبار او، گچ و سیمان چیده شده و فروش کم است:
«به طور کلی، مصالح ساختمانی حدود ۳۰ درصد نسبت به سال قبل گرانتر شده. هر چند به خاطر این که بازار نیست، مصالحی مثل آجر را زیر نرخ مصوب هم میفروشند تا فقط نقد شوند و جای دپو و تولید داشته باشند. سیمان که پارسال به تنی سه میلیون و هفتصد هزار تومان رسیده بود، حالا دو میلیون و دویست است؛ ولی همچنان نسبت به سال قبل حدود ۱۰ درصد گرانتر است. شنیدهام میلگرد و خاموت هم ۴۰ تا ۵۰ درصد گران شده.»
در یکی از خانههای در حال ساخت نیریز، صدای تکهتکه شدن کاشی از پشت دیوار میآید. کوهرو استادکار سرامیک مشغول کار است و میگوید:
«دستمزد نصب هر مترمربع سرامیک، سال گذشته ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان بود و الان ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار تومان. چسب، ابزار و هزینه حمل همه ۳۰ تا ۴۰ درصد گران شده. تعداد پروژهها کم شده و خیلی اوقات کار نداریم.»
در خانهای دیگر، منفرد استاد گچکار، دستش را روی سطح تازه گچکاریشده میکشد:
«اجرای هر متر مربع گچ از ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان، رسیده به ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان. گچ پاکتی هم ۳۰ تا ۳۵ درصد رشد داشته. متأسفانه سفارش کم شده و پولمان را دیر میگیریم.»
مسعود دیدگاه مهندس ناظر و مجری پروژههای ساختمانی است. او از افزایش همزمان مصالح و دستمزدها میگوید:
«از ابتدای سال، نرخ کارگر از ۷۰۰ هزار تومان به یک میلیون رسیده و آهن از ۳۲، به نزدیک ۵۰ هزار تومان رسیده است. سرامیک هم از ابتدای همین ماه 30 درصد گرانتر شده. در کل حدود ۴۰ درصد رشد قیمت در مصالح داشتهایم. با این همه، قیمت فروش همان متری ۲۲ میلیون تومان سال گذشته است، در حالی که باید بالای ۲۵ میلیون تومان باشد. سود ما هم خیلی کمتر شده است.»
او از جهش ده برابری تعرفه کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری میگوید:
«قیمت پایه این جریمه و تخلف مازاد بر تراکم، از متری ۱۲۰ هزار تومان پارسال به یک میلیون و دویست هزار تومان امسال رسیده؛ حتی در بعضی منطقهها با ضریب سه محاسبه میشود و متر مربعی به ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان میرسد.»
علتها و پیامدها
برآیند این روایتها نشان میدهد که تورم شدید در نیریز، از جهش قیمت مصالح، قطع برق کارخانهها، افزایش دستمزدها و رشد تعرفههای دولتی، گرانی بتن نسبت به مرکز استان، ضعف نظارت بر نرخ مصالح، گرانی زمین، سختگیریهای نظام مهندسی، جهش جریمههای شهرداری و ... سرچشمه میگیرد.
پیامدهای مستقیم این تورم، کاهش شدید پروژههای جدید و توقف بسیاری از کارهای در حال اجرا است. همچنین خروج سرمایهگذاران کوچک از بازار، کاهش دریافت سفارش استادکاران و فروشندگان مصالح، فروش برخی مصالح زیر نرخ مصوب و زیان تولیدکنندگان.
در نیریز، گرانی و رکود به هم گره خورده است. هر دیوار تازهای که چیده میشود، زیر بار هزینههای مصالح، دستمزد و تعرفههای سازمانی خم میشود. در این شهر، ساختوساز دیگر توجیه اقتصادی ندارد.
