آنچه باید در مورد هپاتیت سی بدانیم!
دکتر فرزین بابائی(جراح عمومی) رئیس شبکه بهداشت و درمان نی ریز هپاتیت به معنای التهاب کبد میباشد که توسط عوامل مختلف عفونی (نظیر ویروسها از جمله هپاتیت بی و سی) و نیز عوامل غیرعفونی (نظیر برخی داروها، مصرف الکل و...) ایجاد میشود.
گاهی هپاتیت با کلمه زردی مشابه است ولی فراموش نکنید که همیشه زردی در فرد مبتلا به هپاتیت ممکن است بروز نکند. هپاتیت سی یک بیماری عفونی است که توسط ویروسی به همین نام ایجاد می شود. محل استقرار اصلی این ویروس در کبد میباشد و طیفی از علائم ممکن است در فرد مبتلا ایجاد شود. در اغلب موارد به صورت بیعلامت بوده ولی با ورود به مراحل پیشرفته هپاتیت مزمن، علائم ناشی از نارسایی کبدی در فرد ایجاد میشود که در ادامه به آنها پرداخته خواهد شد.
راه انتقال:
مقصد نهایی ویروس هپاتیت سی پس از ورود به بدن، کبد میباشد که از طریق راههای زیر وارد بدن میشود:
۱- استفاده از وسایل مشترک در تزریق و ورود خون/ فرآوردههای خونی آلوده به بدن
۲ -تماس جنسی با فرد مبتلا
۳- از طریق مادر مبتلا به نوزاد
قدرت انتقال هپاتیت سی در تماسهای مذکور، ۱۰ برابر بیشتر از HIV میباشد. خطر انتقال هپاتیت سی از مادر مبتلا به نوزاد در طول بارداری و زایمان حدود ۷ درصد و اگر مادر همزمان مبتلا به HIV نیز باشد، به ۱۲ درصد میرسد.
مدت زمان ماندگاری ویروس هپاتیت سی در خارج از بدن حداقل ۱۶ ساعت است.
راه انتقال ویروس هپاتیت سی شناخته شده است و به راحتی انتقال نمییابد و در روابط اجتماعی معمول بین انسانها منتقل نمیشود.
هپاتیت سی از طریق تماسهای معمول زیر منتقل نمی شودو نیازی به جداسازی مبتلایان به هپاتیت سی نیست.
• کار کردن با یکدیگر و زندگی دسته جمعی ، هم صحبت شدن و معاشرتهای اجتماعی یا تماسهای روزمره
• با مبتلایان همسفر بودن، همکلاس بودن، نشستن در کنار یکدیگر
• سوار شدن در اتوبوس و تاکسی و استفاده از تلفنهای عمومی
• غذا خوردن، آشامیدن و یا استفاده از وسایل و ظروف غذاخوری
• اشک و بزاق و از راه هوا (عطسه و سرفه)
• استفاده از سرویسهای بهداشتی مشترک مثل حمام، توالت و استخر
• توسط حیوانات، نیش حشرات
راههای پیشگیری از انتقال هپاتیت سی:
۱- عدم استفاده از وسایل مشترک در تزریق، غربالگری خونهای اهدایی در انتقال خون.
۲- استفاده از کاندوم به عنوان وسیله پیشگیری از عفونت
۳- درمان مبتلایان به هپاتیت سی
چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به هپاتیت سی قرار دارند؟
در واقع هر فردی که در معرض ویروس هپاتیت سی قرار گیرد، به گونهای که ویروس وارد بدن شود، ممکن است مبتلا به بیماری شود. اما خطر ابتلا در گروههای زیر بیشتر می باشد:
• افراد با سابقه اعتیاد تزریقی به دلیل استفاده از وسایل مشترک در تزریق (شایعترین راه انتقال است.)
• پرسنل بهداشتی- درمانی به دلیل عدم رعایت اصول احتیاطات استاندارد در ارائه خدمات ممکن است خود یا بیماران را در معرض انتقال ویروس قرار دهند.
• به هر شکلی که اشتراک در استفاده از وسایل تیز و برنده وجود داشته باشد نظیر خالکوبی و...
سیر بیماری:
به طور کلی در هپاتیت سی، چه در فاز حاد بیماری و یا در بیماران با هپاتیت مزمن، در اغلب موارد علائم خفیف میباشد و حتی ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند. امکان دارد سالها طول بکشد و زمانی که تخریب شدید کبدی رخ داد، متوجه ابتلا در فرد شویم. در مرحله حاد بیماری و با ورود ویروس هپاتیت سی به بدن، در کمتر از ۲۰ درصد موارد ممکن است علائمی به صورت تب مختصر، درد سمت راست و بالای شکم (در محل کبد)، تهوع، استفراغ، بیاشتهایی، ادرار تیره و زردی ایجاد شود و همانگونه که قبلاً اشاره شد معمولاً بسیار خفیف است. در کمتر از چند هفته علائم برطرف میشود و فرد وارد مرحلهای میگردد که علائمی ندارد و بر پایه سیر بیماری، ممکن است ویروس خود به خود از بدن پاک شده و فرد بهبود یابد و یا به سمت بیماری مزمن، پیشرفت کند.
در حدود ۳۰-۲۰ درصد افرادی که مبتلا به هپاتیت سی میشوند، با گذشت ماهها بیماری در بدن از بین رفته و از ویروس پاک میشود. این گروه افراد در واقع به عنوان درمان یافته بدون نیاز به دارو محسوب میشوند. در سایر افراد که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد موارد مبتلایان هستند، ویروس در کبد باقی مانده و به تدریج بیماری پیشرفت میکند و از این میان تعدادی نیز پس از سالها به سمت نارسایی شدید کبدی میروند که به نام «سیروز» نامیده میشود. درصد اندکی نیز در انتها احتمال بروز سرطان کبد وجود دارد.
علائم هپاتیت سی مزمن:
علائم گوارشی (بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، اسهال، مدفوع روشن)، دردهای مفصلی استخوانی، ضعف و بیحالی، سردرد، درد شکم، بثورات جلدی در پاها، خارش و زردی از جمله علائمی است که با شدت و ضعف متفاوت در این بیماران دیده می شود.
با نگاهی به تصویر میتوان دریافت که ابتلا به هپاتیت سی، در صورتی که بهبود خودبخودی نداشته باشد، میتواند فرد را بتدریج به سمت نارسایی کبد پیش ببرد.
در واقع در ۲۰ تا ۳۰ درصد افرادی که مبتلا به هپاتیت سی مزمن شده باشد، پس از گذشت ۲۵-۲۰ سال دچار سیروز (سختی کبد) میشود که با علائمی چون، تهوع، زردی، خارش پوست، ورم پا، سوءتغذیه، خستگی و خواب آلودگی ظاهر میشوند. در طی سالهای بعدی حدود ۴-۱ درصد مبتلایان به سیروز، بیماری شدیدتری پیدا میکنند و کبد کاملاً از کار میافتد و حتی سرطان کبدی ایجاد میشود.
نکته: اگر فرد مبتلا به هپاتیت سی، همزمان مبتلا به بیماریهای دیگری نظیر هپاتیت بی و یا HIV، سرعت پیشرفت بیماری مزمن کبدی بیشتر میشود.
نکات مهم در مشاوره بیماران: رعایت نکات زیر میتواند سرعت پیشرفت بیماری مزمن کبدی و آسیب ناشی از آن را کاهش دهد:
• عدم مصرف هر نوعی از نوشیدنیهای الکلی (الکل در مبتلایان به هپاتیت سی کشنده است) .
• عدم مصرف خودسرانه داروهای مختلف، اغلب داروهای مصرفی از طریق کبد از بدن دفع میشوند و در صورت آزردگی کبدی، مصرف این داروها حتی استامینوفن ساده میتواند باعث تشدید آسیب کبدی شود.
• مصرف خودسرانه انواع ویتامینها و قرصهای آهن
آنچه بیشترین اهمیت را در این میان دارد، درمان هر چه سریعتر مبتلایان به هپاتیت مزمن سی میباشد.
درمان: بیماری هپاتیت سی مزمن، با استفاده از داروهای مؤثر، قابل درمان است. با مصرف منظم داروهای موجود، عمدتاً در طول مدت ۳ ماه در بیش از ۹۵ درصد موارد بهبود کامل در فرد ایجاد میشود به گونهای که ویروس از بدن پاک شده و دیگر بیماری کبدی ادامه پیدا نمیکند و نیز، ویروس به سایرین منتقل نمیشود. در واقع درمان هپاتیت سی، مهمترین راه پیشگیری از گسترش این بیماری میباشد و در حال حاضر در دسترس میباشد.
