پیامبری که از نو باید شناخت
حجتالاسلام دکتر حسین سروش/ دینپژوه و امام جماعت حسینیه ثاراله ضمن گرامیداشت و تبریک زادروز مبارک پیامبر رحمت و مهربانی و فرزند نامآورش صادق آل عبا(ع) مناسب است که انسانِ اندیشمند و آزاده در چنین مناسبتی قدری درباره دو موضوع مهم تفکر کند:
نخست به عنوان یک مسلمان باید جایگاه، قدر، منزلت و شأن پیامبر گرامی اسلام را بشناسیم. قرآن شخصیت رسول خدا را در دو محور زمینی و آسمانی به ما معرفی میکند. در آیه آخر سوره کهف، پیامبر(ص) ابتدا به عنوان شخصیتی زمینی معرفی میشود که «من انسانی (بشری) هستم مانند سایر انسانها». اما بُعد آسمانی ایشان با خصوصیت مهبط وحی بودن مطرح شده است. در ادامه آیه آمده که «به من وحی میشود». یعنی پیامبر(ص) اصالتاً شبیه سایر انسانهاست. اما تفاوتی در پذیرش وحی با سایرین دارد.
توجه به این دو نکته مطرح شده در آیه سوره مبارکه کهف، از آن جهت مهم است که قرآن از زبان خداوند پیامبر (ص) را به عنوان الگوی سایرین معرفی میکند و از سایر انسانها میخواهد که مطابق با الگوی ارائه شده رفتار کنند. پس این الگو در قدم اول باید مانند سایر انسانها باشد تا افراد بشر بتوانند از موجودی مانند خودشان الگو برداری کنند. چه بسا الگوگیری از موجودات متفاوت با انسان اصلاً و اساساً امکان پذیر نباشد. اما قرآن پیامبری را که مانند انسانها از نوع بشر است به عنوان الگو معرفی میکند: مسلّماً براى شما در زندگى رسول خدا سرمشق نیکویى بود (احزاب، ۲۱)
یکی از ارزشمندترین مسائل درباره پیامبر (ص) سفر معراج اوست که در آیه ابتدایی سوره إسراء به آن اشاره شده است. در این سیر الهی ایشان به اندازه قاب قوسین (=فاصله دو سر کمان، کنایه از قرب و نزدیکی) (سوره نجم، آیات ۸ و ۹) نزدیک خدا شده است. این شرافتی است که به جز پیامبر اسلام، نصیب احدی از مخلوقات الهی نشده است. پیامبر (ص) در اینباره فرموده است: بین من و خدا حالی بود که هیچ مَلِک مُقرب و هیچ نبی مرسلی به آن حد نرسیده است (شرح اصول کافی، ج ۳، ص ۴۰۱)
درباره جایگاه و مقام پیامبر (ص) سخن بسیار است و در این مقال نمیگنجد. اما دیگر نکته مهم این که باید بررسی کرد آیا اسلام و مسلمانی ایشان به همین شکلی است که ما میبینیم؟ یا باوجود محتوای یکسان، مسلمانی پیامبر (ص) به شکل دیگری است؟ اگر مسلمانی ما منطبق با اسلام پیامبر است، یعنی ما به آیه شریفه قرآن عمل کردهایم: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ (احزاب/ ۲۱)»، اما اگر مسلمانی ما شبیه ایشان نیست در اینصورت باید در اسلامشناسی خود تجدید نظر کنیم. اگر بین مسلمانی ما با آنچه پیامبر (ص) ابلاغ فرموده، تفاوتی وجود دارد، لازم است تا با بازنگری در اسلام خود، به مسیر پیامبر (ص) بازگردیم! باید اسلام نبوی را به عنوان یک الگو شناخت تا بتوان با تأسی به آن، مدل مسلمانی درست را پی گرفت.
مبادا جزو کسانی باشیم که به تعبیر قرآن پیامبر (ص) را میبینیم؛ ولی از او روی برمیگردانیم «وَتَرَاهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ وَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ / و آنها را میبینی که به تو نگاه میکنند، اما در حقیقت نمیبینند! (اعراف/ ۱۹۸)»
مبادا فراموش کنیم پیامبر (ص) نعمتی الهی بود که خداوند به ما ارزانی داشت و صد البته در قیامت نسبت به این نعمت مورد سؤال خواهیم بود «آنگاه شما در آن روز از نعمتها بازپرسی خواهید شد. (تکاثر/۸)» امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: نعمتی که به خاطر آن مورد سؤال قرار خواهیم گرفت همان وجود پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) است. (تفسیر الصافی، ج۵، ص: ۳۷۰)
امروزه در جامعه ما کمتر به این شخصیت یگانه بشریت توجه میشود. باید پیامبر(ص) را مورد مطالعه قرار داد. باید شخصیت او را شناخت و به عنوان الگوی حقیقی به او توجه داشت. شاید نیاز باشد که امروز محمد(ص) را از نو بشناسیم!
