تعرض به محوطه بزرگ و مغفولمانده ساسانی!
میراث فرهنگی بختگان تکذیب کرد یک کنشگر میراث فرهنگی گفت: یک محوطۀ بسیار بزرگ و ارزشمند ساسانی در حاشیۀ دریاچۀ بختگان که به ثبت ملی نرسیده و ناشناخته مانده، مورد دست درازی و ساخت و ساز قرار گرفته و تهدیدی جدی برای آن به شمار میآید.
به گزارش ایسنا، سیاوُش آریا کُنشگر و پژوهشگر میراث فرهنگی درباره این محوطه به ایسنا گفت: در بازدید میدانی که ماه گذشته از روستای هدف گردشگری «دِهمورد» داشتم، در بیرون روستا و در نزدیکی و حاشیۀ دریاچۀ فراملی (بینالمللی) بَختِگان که چندی است کاملاً خشک شده است با محوطهای بسیار بزرگ در چندین کیلومتر روبهرو شدم. محوطهای که پُر بود از سفالهای شاخص تاریخی (ساسانی) و هر گامی که بر میداشتم زیر پاهایم، خرده سفالها خِش خِش میکرد. به گونۀ پیمایشی حدود یکی دو کیلومتر از مسیر را در سمت راست و چپ (که شوربختانه به وسیله یک جاده خاکی از هم جدا شده بود) گذر کردم و تنها چیزی که میدیدم بخشی از تاریخ و هویت ایران و رازهای سر به مُهری، در دل زمین نهفته و روشن بود که ناشناخته است. همچنین بخشهای کوچکی از رَد دیوارهای یا همان معماری و سازه در محوطه آشکار و دیده میشد.
او افزود: اما آنچه مایۀ نگرانی و غماَنگیز بود، ساختوسازهای گستردهای بود که روی محوطه و عَرصۀ آن و حریم درجه یک چُنین منطقۀ بسیار ارزشمندی صورت گرفته است. از ساخت مرغداری و شرکت تعاونی گرفته که درست روی محوطه و عَرصۀ آن برپا شده تا کارخانۀ فولادی که در حریم درجه یک آن و حدود ۳ کیلومتری محوطۀ تاریخی و در حال ساخت است.
این کنشگر میراث فرهنگی یادآور شد: برابر قانون هر نهاد، اُرگان، موسسه و بهرهبردار و بخش خصوصی که میخواهد ساختوسازی در هر مکانی انجام دهد باید در گام نخست استعلام از سازمان حفاظت از محیط زیست و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گرفته و در صورت پاسخ مثبت این دو ادارۀ کل، میتواند دست به ساخت و ساز بزند و این قانون از سال ۱۳۸۳ خورشیدی به وسیلۀ نهاد بالا دستی به استانداریها اعلام شده و از سوی استانداریها به همۀ نهادها، ارگان، موسسه و ادارههای مربوطه بخشنامه شده است. اما شوربختانه در همۀ این سالها قانون نادیده گرفته شده و به اجرا در نیامده یا اگر هم استعلامی گرفته شده، موردی و اَندک بوده است. از سویی، قانون روشن و شفاف است و همه در برابر آن یکسان بوده و باید آن را ارج نهاده و پاس دارند. هم اینک روشن نیست چگونه این حجم بزرگ از ساخت و سازها در منطقه صورت گرفته است. هر چند خوشبختانه، همۀ ساخت و سازها در آغاز کار است و میتوان از دنبالۀ کار پیشگیری کرد.
آریا اضافه کرد: منطقۀ مورد گفتوگو در یک کیلومتری جنوب روستای هدف گردشگری «دِهمورد» است، در جایی که روستاییان آن را با نام منطقۀ «لَردی» میشناسند و جا دارد هرچه زودتر ادارۀ کل میراث فرهنگی استان فارس و پژوهشکدۀ باستانشناسی کشور به موضوع ورود کرده و از دستدرازیهای بیشتر پیشگیری کرده و ساخت و سازها به بیرون عَرصه و حریم منتقل شود تا یادمانهای ارزشمند تاریخی که دستاورد دسترنج نیاکان پاکسرشت ما است حفظ و نگهداری شده و به آیندگان که صاحبان اصلی این سرزمین هستند، سپرده شود.
این پژوهشگر میراث فرهنگی ادامه داد: من پس از بازدید میدانی و ثبت نگارهها (تصاویر) با مسئول ثبت میراث فرهنگی استان وارد گفتوگو شدم و روشن شد که محوطه به ثبت ملی نرسیده است. اما با پیگیریهای بیشتر من، دریافتم که یک گروه از باستانشناسان در بررسیهای باستانشناختی حاشیۀ دریاچۀ فراملی بَختگان در چندین سال پیش از این محوطه هم بازدید کرده و به همراه دیگر محوطههای بررسی شده در آن پروژه، گزارشی را به پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور فرستادهاند. اما این محوطۀ بسیار بزرگ و ارزشمند نیازمند بررسی علمیتر و گَمانهزنی باستانشناسی است تا بتوان آن را نجات داد.
او سپس گفت: من برای آنکه مطمئن شوم که در تاریخگذاری سفالها اشتباه نکردهام، نگارههای سفالها را برای دکتر رضا نوروزی، باستانشناس بومی استان و هَموند (عضو) هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور فرستادم و ایشان سفالهای شاخص ساسانی را تأیید کرده و حتا یک تکه سفال را از آنِ دورۀ هخامنشی دانستند. با این همه، آنچه از شواهد سطحی و بازدید میدانی برمیآید محوطۀ باستانی مورد گفتوگو از آنِ دورۀ ساسانیان است و اَنبوهی از سفالهای شاخص این دوره را در دل خود دارد.
آریا اظهار کرد: از ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس و پژوهشگاه باستانشناسی کشور خواستارم هرچه زودتر به موضوع ورود کرده و نخست از ساختوسازهای بیشتر پیشگیری کنند و پس از آن به فوریت گروهی از باستانشناسان با تجربه و کارآزموده را برای بررسی بیشتر و علمیتر و حتا گَمانهزنی باستانشناسی به منطقه بفرستند تا بتوان یکی از محوطههای ساسانی کشور را در گام نخست شناسایی و پس از آن نجاتبخشی و به ثبت ملی رسانده تا برای آیندگان به یادگار بماند. یادمان باشد تمدنها در کنار رودها و دریاچهها شکل گرفته و بیگمان پرداختن به چُنین محوطههایی رازهای سر به مُهر آن را آشکار و مایۀ شگفتی جامعۀ علمی و باستانشناسی کشور خواهد شد.
توضیحات میراث فرهنگی بختگان: هیچ سازهای در حریم این محوطه تاریخی وجود ندارد.
در ادامه، رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان بختگان در گفتگو با نیریزان فارس درباره انتشار این گزارش توضیحاتی ارائه داد.
به گفته محمدحسین رحیمی، آثار تاریخی بختگان و نیریز طی سالهای گذشته در قالب یک مجموعه بررسی و برخی از آنها در سالهای ۱۳۸۱ و ۱۳۸۵ به ثبت ملی رسیده است. ثبت آثار تاریخی در سالهای اخیر شرایط پیچیدهتری پیدا کرده و نیازمند فراهم کردن شاخصهایی مانند توپوگرافی و تأمین اعتبار است که باید از محل بودجه شهرستان در سر فصل میراث فرهنگی تأمین شود.
مطالعات باستانشناسی در شهرستان بختگان در دو مرحله انجام شده است. به گفته رحیمی، در تابستان ۱۴۰۱ مطالعات بخش مرکزی و در تابستان ۱۴۰۲ مطالعات بخش حنا صورت گرفته است. تیم باستانشناسان با پایش میدانی، محوطههایی با پتانسیل ثبت ملی را شناسایی کردهاند. یکی از این محوطهها، همان محوطه روستای دهمورد است که پرونده ثبت ملی آن تشکیل و نمونه سفالهای کشف شده جهت بررسی به پژوهشکده میراث فرهنگی تهران ارسال شده است.
رحیمی تأکید کرد برای ثبت ملی هر محوطه، حریمی تعریف میشود تا علاوه بر محوطه اصلی، فضای بیشتری برای پژوهشهای بعدی اختصاص یابد. درباره ساختوساز در نزدیکی این محوطه نیز گفت: «هیچ گونه سازه یا واگذاری جدید در داخل یا کنار این محوطه انجام نشده و هرگونه تأسیساتی که در منطقه وجود دارد، پیش از شناسایی این اثر بوده است.»
به گفته وی، نزدیکترین سازه به این محوطه که یک واحد مرغداری است، مربوط به ۲۰ سال پیش است و فاصلهای در حدود ۵۰ تا ۶۰ متر تا محدوده حریم علمی دارد.
وی تصریح کرد: «در صورتی که اثری ثبت ملی شود، احداث تأسیسات جدید در حریم آن منوط به اخذ استعلامات و تأیید کارشناسان میراث فرهنگی خواهد بود.»
او با اشاره به ادعای ساختوساز جدید و برخی شبهات در فضای رسانهای، گفت: «هیچ سازهای طی سالهای گذشته در داخل یا کنار این محوطه ساخته نشده است و حتی مجوز کارخانه فولاد که سه کیلومتر با محل فاصله دارد، پیش از شناسایی این منطقه صادر شده است.»
رئیس میراث فرهنگی بختگان تأکید کرد: «ما حدود ۲۰۰ نقطه باارزش باستانی در شهرستان را شناسایی کردهایم که هر سال تلاش میکنیم تعداد بیشتری از آنها را ثبت ملی و حفاظت کنیم.»
در پایان رحیمی افزود: «هرگونه اقدامات حفاظتی بر پایه شاخصها و قوانین میراث فرهنگی انجام میشود و اخبار منتشرشده درباره ساختوساز یا واگذاری در داخل محدوده محوطه تاریخی صحت ندارد.»
