آخرت را انسان در دنیا میسازد
/ «ما اصرار نكنيم امام(عج) را ببينيم بلکه تمام تلاش و كوشش ما اين باشد كه امام(عج) ما را ببيند...اينكه در دعای «ندبه» میگوییم: «وَ انظُر إِلَينَا نَظرَةً رَحِيمَةً»؛ يعني همين! خدايا آن توفيق را بده كه ولیّات به ما يك نگاه لطفآميز بكند، ما آن را میخواهیم وگرنه همه را میبیند...»
/ کسی که میگوید: من هر چه بخواهم میگویم، هر کاری بخواهم میکنم، هر جا بخواهم میروم؛ یعنی من تابع آن هوس سرکش هستم که او حسابی ندارد! [آن هوس مانند] کسی است که به من میگوید هر چه من گفتم بگو، در حقیقت انسان برده چنین هوس گسیخته لجامی است.
در قرآن کریم از این گروه چنین یاد شده است که «کلّ نفس بما کسبت رهینه. الّا اصحاب الیمین - مدثر / ۳۸ و ۳۹ - آری هر کس در گرو اعمال خویش است، مگر «اصحاب یمین» (که نامه اعمالشان را به نشانه ایمان و تقوایشان به دست راستشان میدهند)».
هر کسی در رهن و گرفتاری و گرو کارهای خودش است. چه کسی در رهن است؟ کسی که بدهکار است. آن کسی که رهین است، در رهن و گرو هست؛ آزاد نیست! وقتی کسی بدهکار باشد، خانه را در رهن قرار می دهد؛ این خانه به اصطلاح فقهی دیگر طِلق نیست، آزاد نیست؛ به اصطلاح حقوقی رها نیست، در بند است.
در مسائل اخلاقی اگر کسی خدای ناکرده راه تباهی را طی کرد، مال او را گرو نمیگیرند، خانه او را گرو نمیگیرند، جان او را گرو میگیرند؛ چنین انسانی در رهن و گرو آن رذائل اخلاقی است. مگر رادمردانی که اصحاب میمنت هستند؛ اصحاب یمین آزادند، یعنی همه کارهای آنها با یُمن و برکت همراه است. چنین مردانی هم آزادی الهی را حفظ میکنند، هم برابر اینکه چون شکر نعمت کردهاند، آن حریتشان افزایش پیدا کرده است؛ آزاد بودند، آزادتر میشوند.
/ آینده دنیا، آخرت است؛ و آخرت را انسان در دنیا میسازد، و ساخت و ساز آخرت هم در دنیا این است که دنیا بسیار جای عظیمی است. بهشت را دنیا میسازد، آخرت را دنیا میسازد. مگر آخرت چیز کمی است، یا به ذهن آدم عادی میآید؟! این وظیفه ماست که تمام کوشش و تلاش را بکنیم. این جهنّمی که اینجور قرآن ما را میترساند، یا بهشتی که اینجور ما را ترغیب میکند، کجاست، ابزارش چیست؟
آیا در هیچ جای قرآن، روایت آمده است که ما از جنگل هیزم میآوریم؛ یا فرمود: هیزم جهنّم همین قاسطانند، همین اختلاسیانند، همین سارقانند! فرمود: «و، امّا القاسطون فکانوا لجنّهم حطباً - جن/ ۱۵- و، اما ستمکاران ما هیزم بر آتش جهنّم گردیدند.». فرمود: در جهنم یک هیزمی هست، یک وَقودی هست؛ شما بزرگان، کسانی که سنتان یک قدری بیشتر است شاید آشپزخانههای هیزمی را دیده باشید. همه ما یک هیزمی داشتیم، این درختهای جنگلی را که پوسیده بودند، به شهر میآوردند؛ هیزم بود. این شاخ و برگ نازک را میسوزاندند برای همین چای درست کردن و غذا درست کردن، آن بخشهای درشت و سنگین این درخت را نگه میداشتند برای شستشوی رخت و اینها که میخواستند آب بیشتری گرم بکنند. آن قسمتهای شاخههای قوی درخت را که برای شستشو نگه میداشتند، «وقود النّار» میگویند؛ «وقود» یعنی ما توقد به النّار. یعنی این که در اجاق یک چیزی هست که آتشهای دیگر را با او روشن میکنند، آن میشود «وقود»، این زغالی که با آن روشن کردند «توقد به النّار» است.
فرعون را چون ریشه ظلم بود، وقود میداند؛ دیگران را که ظالمند هیزم میداند.
/ امام سجاد سلام الله علیه درباره حقوق طلبکار فرمودند:
«حق طلبکاری که حق خود را از تو درخواست میکند آن است اگر داشته باشی به وقت طلب او را بپردازی و کارش راه بیندازی و بی نیازش کنی و پاسخ رد به او ندهی و تأخیر نیندازی؛ چرا که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:تأخیر بدهی از شخص بینیاز ظلم است و اگر نداری با خوشرفتاری او را راضی کنی و به نیکی مهلت بطلبی و با لطافت او را بازگردانی.»
/ برجستهترين فضيلت اخلاقی همان تقواست. در روايات ما هم آمده است كه گناه تير دشمن است منتها درباره نگاه به نامحرم به صورت صريح آمده كه «النَظْرَة سهم من سهام ابليس» امّا اينها به عنوان تمثيل ذكر شده نه تعيين يعنی تنها تير دشمن نگاه به نامحرم نيست، هر گناهی در حقيقت تير است.
«النَظْرَة سهم من سهام ابليس» ساير گناهان هم اينچنين است كه «سهمٌ من سهام ابليس» يك انسان باتقوا سپر به دست دارد كه اين تير به او نميرسد لذا خودش را حفظ ميكند وقتی حفظ شد از زندگی خود لذّت ميبرد.
