تهدید نقش رستم
کشت محصولات پرآب‌بر، روند فرونشست زمین را تشدید کرده است متخصص حفاظت و مرمت آثار تاریخی و مدیر داخلی مجموعه‌های نقش رستم و نقش رجب با انتقاد از تداوم کشت محصولات پرآب‌بر در اراضی پیرامون این محوطه تاریخی، گفت: در شرایطی که فرونشست زمین به یکی از مهم‌ترین تهدید‌های نقش رستم تبدیل شده، همچنان کشت محصولاتی مانند برنج و ذرت در دشت مرودشت ادامه دارد؛ موضوعی که به گفته وی می‌تواند روند تخریب بستر طبیعی این اثر جهانی را تشدید کند.
مصطفی رخشنده‌خو در گفتگو با ایسنا با اشاره به وضعیت پدیده فرونشست زمین در نقش رستم اظهار داشت: سال‌هاست که پدیده فرونشست زمین در دشت مرودشت به یکی از جدی‌ترین تهدید‌های محوطه تاریخی نقش رستم تبدیل شده است.
وی افزود: مطالعات زمین‌شناسی، گزارش‌های کارشناسی و شواهد میدانی همگی نشان می‌دهد که برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، عامل اصلی ایجاد این بحران است. با این وجود، نه‌تنها روند افت سطح آب‌های زیرزمینی متوقف نشده، بلکه در سال جاری نیز بار دیگر شاهد کشت محصولات پرآب‌بر از جمله برنج و ذرت در اراضی پیرامون این محوطه تاریخی هستیم.
رخشنده‌خو بیان کرد: آنچه بر نگرانی‌ها می‌افزاید، تداوم آثار فرونشست در محدوده نقش رستم است. شواهد این پدیده را می‌توان در تغییرات و آسیب‌های ایجادشده بر روی دیواره سنگی محوطه و عرصه تاریخی مشاهده کرد؛ موضوعی که لزوم پایش مستمر و انجام مطالعات دقیق را بیش از پیش آشکار می‌کند. هرچند تعیین رابطه مستقیم میان هر آسیب و فرونشست نیازمند بررسی‌های تخصصی است، اما استمرار فرونشست در مجاورت این مجموعه، خطری جدی برای پایداری آثار تاریخی به شمار می‌رود.
مدیر داخلی مجموعه‌های نقش رستم و نقش رجب در ادامه گفت: در این میان، کعبه زرتشت، یکی از شاخص‌ترین و ارزشمندترین بنا‌های سنگی دوره هخامنشی، بیش از سایر آثار نیازمند توجه است. هرگونه ناپایداری در بستر زمین، ایجاد شکاف یا تغییر در رفتار ژئوتکنیکی منطقه می‌تواند در بلندمدت بر پایداری این بنای کم‌نظیر و دیگر آثار سنگی نقش رستم اثرگذار باشد. چنین خطری تنها متوجه یک بنای تاریخی نیست، بلکه بخشی از میراث جهانی و هویت فرهنگی ایران را تهدید می‌کند.
وی تأکید کرد: با وجود تکرار هشدار‌های کارشناسان طی سال‌های گذشته، این پرسش همچنان بی‌پاسخ مانده است: چرا تاکنون مدیریت مؤثر و هماهنگی برای کنترل برداشت از آب‌های زیرزمینی و جلوگیری از کشت محصولات پرآب‌بر در حریم و عرصه تأثیرگذار بر نقش رستم شکل نگرفته است؟
رخشنده‌خو ادامه داد: آیا حفاظت از میراثی که ارزش آن فراتر از مرز‌های ایران است، نباید در اولویت برنامه‌ریزی دستگاه‌های مسئول قرار گیرد؟ چرا هنوز سازوکار مشخصی برای مدیریت منابع آب در دشت مرودشت، اصلاح الگوی کشت و جلوگیری از فعالیت‌هایی که می‌تواند روند فرونشست را تشدید کند، اجرا نشده است؟
مسئولیت حفاظت از نقش رستم تنها بر عهده میراث فرهنگی نیست
وی با بیان اینکه مسئولیت حفاظت از نقش رستم تنها بر عهده وزارت میراث فرهنگی نیست، افزود: وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، استانداری فارس، شرکت آب منطقه‌ای و سایر سازمانهای ذی‌ربط نیز در قبال حفاظت از بستر طبیعی این اثر جهانی مسئولیت مستقیم دارند. حفاظت از میراث فرهنگی بدون حفاظت از منابع آب و زمین، امکان‌پذیر نیست.
متخصص حفاظت و مرمت آثار تاریخی با تأکید بر اینکه امروز نقش رستم بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیم‌های قاطع، علمی و فرابخشی است، افزود: اگر امروز برای کنترل برداشت آب‌های زیرزمینی و جلوگیری از توسعه کشت محصولات پرمصرف اقدامی مؤثر انجام نشود، فردا ممکن است هزینه‌ای پرداخت شود که دیگر امکان جبران آن وجود نداشته باشد.
رخشنده‌خو در پایان تأکید کرد: حفظ نقش رستم و کعبه زرتشت، تنها حفظ چند بنای سنگی نیست؛ بلکه پاسداری از هویت تاریخی، اعتبار فرهنگی و میراث مشترک بشریت است.
