زخم گرانی و کمبود دارو بر جان بیماران

در حالی که بیماران مزمن دیابتی و قلبی برای دریافت دوز‌های روزانه خود ناچار به التماس شده‌اند، منابع خبری پرده از دلایل ریشه‌ای این آشفتگی برمی‌دارند که مستقیماً به تغییرات در ساختار یارانه‌های ارزی و تأخیر‌های مزمن بیمه‌ای بازمی‌گردد.

تجربه روزانه بیماران در نی‌ریز، گویای وخامت اوضاع است. مردم گزارش می‌دهند که دسترسی به انواع انسولین (مانند نوراپید، لانتوس و...) غیرقابل پیش‌بینی است؛ گاهی یک نوع هست و دیگری نیست، و گاهی هر دو نایابند و یافتن نوع دولتی آن نیاز به پارتی دارد. این مسئله به طور مستقیم جان بیماران دیابتی را به خطر می‌اندازد.

بررسی میدانی ما نشان می‌دهد بیمارانی هم که موفق به یافتن دارو می‌شوند، با شوک قیمتی مواجه‌اند. نوراپید، که قیمت دولتی هر بسته ۵ عددی آن حدود ۴۵۰ هزار تومان است، در بازار آزاد به ۸۰۰ تا ۸۵۰ هزار تومان رسیده است. همچنین برخی دارو‌های قلبی که پیش‌تر حدود ۱۲۰ هزار تومان قیمت داشتند، اکنون به ۲۸۰ تومان جهش یافته و یافت هم نمی‌شود.

مراجعه مکرر و التماس برای دریافت اندک دارو، وضعیت رنج‌آور بیماران نیازمند به دارو‌های قلبی و دیابتی را برجسته می‌کند.

یکی از داروخانه‌داران می‌گوید: «قیمت دارو فراتر از موضوع ارز آزاد افزایش قیمت داشته. به عنوان مثال، مکملی که یک تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بوده، به ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسیده و خود داروخانه هم توان تأمین آن را ندارد. قطره خارجی آرتلاک ادونسد (اشک مصنوعی) از ۹۰۰ هزار تومان به یک میلیون و ۷۴۰ هزار توما رسیدهن و ما مجبوریم مقدار کمی بیاوریم. قرص خواب آلپرازولام جعبه‌ای ۷۰ هزار تومان بود که دو ماه گذشته شد ۱۴۵ هزار تومان و حالا یکمرتبه به ۲۳۵ هزار تومان رسیده است. قرص گلوکوفاژ یا متفورمین خارجی جعبه‌ای ۴۵۰ هزار تومان بوده و دوباره یک ماه پیش شده ۷۰۰ هزار تومان. بعضی وقت‌ها هم که می‌خواهند گران کنند، دارو را مثل روغن از بالا قطره‌چکانی توزیع می‌کنند. متأسفانه بعضی اقلام حیاتی مثل قرص قلبی اسویکس دیگر در بازار موجود نیست.»

یکی دیگر از دکتر‌های داروساز نی‌ریز هم با بیان این که در برخی دارو‌های اعصاب و قلبی کسری شدید است، عنوان می‌کند: «کوتیاپین و ماپروتیلین (دارو‌های اعصاب) اصلاً نیست. لیسکانتین (داروی تشنج) از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان در مدت یک هفته شده ۴ میلیون تومان و بیمه هم آن را قبول ندارد.»

او اضافه می‌کند: «برای خرید شیر خشک، من را مجبور کردند ۱۰۰ جعبه مکمل ریزش موی هیرویت بخرم که ۵۰۰ جعبه هم از قبل به همین دلیل در انبار دارم و باید دور بریزم. یکی دو ماهه هم باید پول شیر را بدهم و بیمه هم ۵ - ۶ ماهه شاید تسویه کند.»

رئیس شبکه بهداشت و درمان که خود داروخانه دارد، در این باره می‌گوید: «با برداشتن ارز ترجیحی، قیمت برخی دارو‌ها تا ۳ برابر افزایش پیدا کرده است. مکمل‌های تغذیه‌ای مثل ایکس‌اید از ۷۰۰ هزار تومان به یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسیده و حالا صحبت از ۳ میلیون تومان است.»

این تغییرات در حالی رخ می‌دهد که بیمه‌ها در اعمال قیمت‌های جدید در سامانه‌ها تأخیر دارند، و بیمار عملاً باید تفاوت قیمت را نقداً پرداخت کند؛ فشاری که بنا بر گزارش‌ها، بیش از ۵۰ درصد به اقتصاد مردم اضافه کرده است.

نادر صادقی اضافه می‌کند: «عمل نکردن بیمه‌ها به تعهدات خود، و این که داروخانه‌ها ماه‌ها است طلبکارند و با این سیر تورم، ۵۰۰ میلیون چند ماه قبل من برای تأمین داروی مجدد، ۱۵۰ میلیون تومان بیشتر ارزش ندارد.»

این کاهش قدرت خرید، علت اصلی خالی ماندن قفسه‌ها است؛ حتی در مورد دارو‌هایی که هنوز تولید می‌شوند.

رئیس انجمن داروسازان استان در گفت‌و‌گو با نی‌ریزان فارس، صراحتاً دلیل اصلی گرانی‌ها را پایان عصر ارز ترجیحی برای مواد جانبی و هزینه‌های تولید (به غیر از مواد اولیه) که ۷۰ درصد هزینه‌های تولید را تشکیل می‌دهد، و افزایش قیمت در ۷۰ درصد باقی‌مانده تولید می‌داند. این سیاست، منجر به افزایش بیش از حد قیمت نهایی شده و پدیده قاچاق معکوس به دلیل اختلاف قیمت با کشور‌های همسایه را تشدید کرده است.

دکتر محمد منفرد، به بررسی ریشه‌های کمبود و گرانی دارو در کشور می‌پردازد و دلایل اصلی این مشکل را تغییرات ارزی، ناکارآمدی سیستم بیمه و مشکلات زنجیره تأمین عنوان می‌کند.

رئیس انجمن داروسازان بر کندی سازمان‌های بیمه‌گر در اعمال تغییر قیمت‌ها در سامانه‌ها تأکید می‌کند. این تأخیر به گفته او باعث می‌شود بیمار عملاً تفاوت قیمت را به صورت نقدی و از جیب خود پرداخت کند که این فشار به اقتصاد مردم را بیش از ۵۰ درصد افزایش داده است.

منفرد به تأخیر ۵ تا ۸ ماهه بیمه‌ها در پرداخت هزینه‌ها اشاره می‌کند که منجر به برگشت خوردن چک داروخانه‌ها و بلاک شدن آنها توسط شرکت‌های پخش می‌شود. این امر زنجیره تأمین را مختل کرده و منجر به کمبود دارو در بازار می‌گردد.

او همچنین به سوءاستفاده برخی شرکت‌های پخش از کمبود دارو اشاره می‌کند؛ از جمله سبد فروشی (اجبار به خرید دارو‌های غیرضروری در کنار دارو‌های کمیاب) و فروش نقدی که توان خرید را از داروخانه‌ها می‌گیرد.

دکتر منفرد با ابراز نگرانی از برخورد نشدن جدی با تخلفات برخی شرکت‌ها، هشدار می‌دهد که در صورت بهبود نیافتن پرداخت بیمه‌ها و حل مشکلات نقدینگی داروخانه‌ها، امنیت دارویی و سلامت جامعه به شدت تهدید خواهد شد.

گزارش‌های کشوری نیز تأییدی بر این دغدغه‌ها دارد. در حالی که سخنگوی دولت مدعی تغییر نیافتن ارز دارو است، شواهد میدانی نشان‌دهنده حذف تدریجی یارانه و افزایش قیمت‌هاست.