تب مالت (بروسلوز)
وضعیت بیماری در ایران
میزان بروز بیماری تب مالت در کشور از ۲۱ در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت به ۲۵ در هر ۱۰۰ هزار نفر افزایش یافته است. بهطوریکه استانهای غربی کشور از جمله لرستان، همدان، آذربایجان غربی و شرقی و کردستان، به دلیل غالب بودن شغل دامپروری به شیوه سنتی، بالاترین میزان بروز بیماری را دارند.
اهمیت بیماری تب مالت
تب مالت یکی از مهمترین و شایعترین بیماریهای باکتریایی قابل انتقال از حیوان به انسان در جهان است. این بیماری طیف گستردهای از گونهها از جمله دام، حیاتوحش و انسان را تحت تأثیر قرار میدهد.
صدمات اقتصادی ناشی از تب مالت در دامها تنها به سقط جنین، کاهش وزن و کاهش تولید شیر محدود نمیشود، بلکه موجب جلوگیری از فروش و صادرات فرآوردههای دامی آلوده نیز میگردد.
تعریف بیماری
تب مالت یا بروسلوز که در حیوانات با نام «سقط جنین واگیر» شناخته میشود، یکی از بیماریهای عفونی مشترک بین انسان و حیوان است. این بیماری با نامهای دیگری مانند تب مواج، تب دیوانه و تب مدیترانهای نیز شناخته میشود.
تب مالت در تمام فصول سال مشاهده میشود، اما در فصل بهار و پاییز، همزمان با زایش و شیردهی دامها، شیوع بیشتری دارد. بروسلوز از مهمترین بیماریهای مشترک انسان و حیوان به شمار میرود و عوامل آن میتوانند طیف وسیعی از پستانداران اهلی و وحشی را مبتلا سازند.
دامهای مبتلا معمولاً در اولین دوره آبستنی دچار سقط جنین میشوند و هنگام سقط و تا مدتی پس از آن، با دفع ترشحات رحمی بهشدت آلوده، موجب آلودگی محیط، مزارع و مراتع میگردند که این امر زمینه انتقال بیماری به سایر دامها و انسان را فراهم میکند.
این بیماری بیشتر در مردان، بهویژه کشاورزان، دامداران، چوپانان، قصابان، سلاخان و دامپزشکان مشاهده میشود. کارکنان آزمایشگاهها نیز در معرض خطر ویژه قرار دارند. در کشور ما به دلیل مشارکت زنان و کودکان در امور دامداری در مناطق روستایی، آنان نیز در معرض خطر ابتلا هستند. به همین دلیل، حدود ۵۵ درصد مبتلایان مردان و بقیه زنان و کودکان را تشکیل میدهند.
راههای سرایت بیماری به انسان
◻ تماس مستقیم با بافتهای حیوان آلوده مانند خون، ترشحات رحمی و ترشحات جنین سقطشده
◻ تماس غیرمستقیم از طریق مصرف شیر خام و فرآوردههای لبنی آلوده، بهویژه پنیر تازه، خامه، سرشیر و کره
◻ انتقال تنفسی از طریق افشانههای موجود در هوای آغل، اصطبل آلوده یا آزمایشگاه
◻ فرو رفتن سوزن سرنگ حاوی واکسنهای حیوانی به دست انسان
علائم بیماری
دوره نهفتگی بیماری (از زمان تماس با منبع عفونت تا بروز علائم) معمولاً بین ۱ تا ۳ هفته است، اما گاهی تا ۶ ماه نیز به طول میانجامد. بر پایه شدت بیماری، علائم به سه شکل حاد، تحتحاد و مزمن بروز میکند.
شکل حاد: بیمار دچار لرز ناگهانی، درد عمومی بدن (بهویژه درد پشت) و تعریق شدید میشود. بیاشتهایی، ضعف و سستی از علائم شایع هستند. از شروع علائم کمتر از ۳ ماه گذشته است.
شکل تحتحاد: شروع بیماری تدریجی و بدون علائم واضح است. شکایت اصلی بیمار ضعف و خستگی بوده و از آغاز بیماری ۳ تا ۱۲ ماه گذشته است.
شکل مزمن: در صورتی که بیش از یک سال از تشخیص بیماری گذشته و فرد همچنان مبتلا باشد، بیماری مزمن تلقی میشود. این افراد معمولاً دچار تب، بیاشتهایی، دردهای عضلانی و تعریق شبانه بوده و سابقه تماس با دامهای آلوده یا مصرف فرآوردههای لبنی آلوده را دارند.
درمان
برای درمان تب مالت، رژیمهای دارویی متنوعی توصیه میشود، اما هرگز نباید درمان با یک دارو بهتنهایی انجام شود، مگر در دوران بارداری و فقط با تجویز پزشک. طول دوره درمان حداقل ۸ هفته (دو ماه) است.
راههای پیشگیری از بیماری تب مالت در انسان
◻ خودداری از مصرف مواد لبنی مشکوک مانند شیر خام، پنیر تازه، خامه، سرشیر غیرپاستوریزه و بستنی سنتی
◻ استفاده از شیر و فرآوردههای لبنی پاستوریزه؛ در صورت عدم دسترسی، شیر را پس از جوش آمدن حداقل ۵ دقیقه بجوشانید.
◻ استفاده از ماسک تنفسی هنگام کار با فضولات دامی یا ورود به اصطبل
◻ دور نگه داشتن حیوانات از محل زندگی انسان
◻ استفاده از وسایل حفاظت فردی شامل دستکش، کلاه، ماسک، عینک و روپوش مناسب توسط دامداران، دامپزشکان و کارکنان کشتارگاهها
◻ تهیه گوشت مصرفی از قصابیهای دارای مجوز
◻ در صورت ذبح دام، استفاده از وسایل حفاظت فردی مانند ماسک، دستکش و عینک
◻ در صورت تهیه گوشت از قصابیهای غیرمجاز، نگهداری گوشت به مدت ۲۴ ساعت در یخچال و سپس قطعهقطعه و منجمد کردن یا مصرف آن
