ترس از شکست، مهمترین مانع راهاندازی کسب و کار
هر ساله سه مؤسسه بینالمللی به بررسی وضعیت کارآفرینی در سطوح ملی، منطقهای، و جهانی میپردازند که عبارتند از: شبکۀ جهانی کارآفرینی، مؤسسه جهانی کارآفرینی و توسعه و دیدهبان جهانی کارآفرینی.
دیدهبان جهانی کارآفرینی با سابقۀ ۲۴ سال فعالیت، معتبرترین و پرسابقهترین مؤسسۀ جهانی در حوزۀ کارآفرینی است که گزارشات سالانۀ آن مورد استناد طیف زیادی از نهادهای آکادمیک و دولتی قرار میگیرد.
مروری بر گزارش سال ۲۰۲۳
در گزارش سال ۲۰۲۳ دیدهبان جهانی کارآفرینی برای ارائه ارزیابی صحیح، کشورهای مشارکت کننده در بررسی خود را بر اساس سرانۀ تولید ناخالص داخلی در سه دستۀ درآمد بالا، درآمد متوسط، و درآمد پایین تقسیم نموده است:
سطح A (بیش از ۴۰ هزار دلار) اتریش، کانادا، قبرس، فرانسه، آلمان، اسرائیل، ایتالیا، ژاپن، لیتوانی، لوکزامبورگ، هلند، نروژ، قطر، کره جنوبی، عربستان، اسلوونی، اسپانیا، سوئد، سوئیس، امارات، انگلیس، آمریکا
سطح B (بین ۲۰ تا ۴۰ هزار دلار): آرژانتین، شیلی، کرواسی، یونان، مجارستان، لتونی، مکزیک، عمان، پاناما، لهستان، پورتوریکو، رومانی، صربستان، اسلواکی، تایوان، اروگوئه
سطح C (کمتر از ۲۰ هزار دلار): برزیل، چین، کلمبیا، مصر، گواتمالا، هند، اندونزی، ایران، مراکش، آفریقای جنوبی، توگو، تونس، ونزوئلا
گزارش سال ۲۰۲۳ بیان میکند که هر چند آثار همهگیری کووید-۱۹ رو به پایان است، اما کاهش درآمد خانوارها همچنان ادامه دارد و در این میان کسانی که کمترین توان اقتصادی را داشتهاند، بیش از همه آسیب دیدند. ترس از شکست، یک محدودیت مهم برای راه اندازی کسب و کار در بسیاری از اقتصادها از هر سه گروه درآمدی است.
وضعیت ایران در گزارش سال ۲۰۲۳
یکی از کشورهایی که در گزارش سال ۲۰۲۳ این مؤسسه مورد بررسی قرار گرفته، ایران است که در ادامه به واکاوی وضعیت کشورمان در هر یک از این شاخصها میپردازیم:
۱- سرمایۀ کارآفرینانه: این شاخص به این امر میپردازد که آیا بودجۀ کافی برای راهاندازی استارتاپها (شرکتهای نوآفرین) وجود دارد یا خیر. ایران از بین ۱۳ کشور همگروه خودش، رتبۀ ۷ را در این شاخص دارد.
۲- سهولت دسترسی به سرمایۀ کارآفرینانه: این شاخص میزان آسانی دسترسی به گزینههای مالی را برای تأمین سرمایۀ فعالیتهای کارآفرینانه اندازهگیری میکند. رتبۀ ایران از میان ۱۳ کشور، ۷ است.
۳- سیاست دولت در حمایت و ارتباط: به بررسی سیاستهای دولتی و میزان حمایت و ارتباط دولت با فعالیتهای کارآفرینی میپردازد و بررسی میکند که آیا دولت حاضر به پذیرش ریسک و سرمایهگذاری در کسبوکارهای نو هست یا خیر. ایران در این شاخص از میان ۱۳ کشور در جایگاه ۱۰ ایستاده است.
۴- سیاست دولت در مالیات و بوروکراسی: این شاخص به بررسی ارتباط میان سطح مالیات و بوروکراسی با راهاندازی کسبوکار نو در کشورها میپردازد و بررسی میکند که مشاغل جدید از نظر دو عامل مذکور تا چه اندازه تحت فشار هستند. رتبۀ ایران در این شاخص از میان ۱۳ کشور، ۱۱ است.
۵- برنامههای کارآفرینانه دولت: به این امر میپردازد که آیا برنامههای حمایتی دولت جهت تقویت استارتاپها بطور گسترده در دسترس همه هستند یا خیر. ایران در این شاخص از میان ۱۳ کشور در جایگاه ۱۱ ایستاده است.
۶- آموزش کارآفرینی در مدرسه: این شاخص به ارزیابی فعالیتهای کارآفرینانه در مدارس میپردازد و بررسی میکند که ایدههای کارآفرینانه در مدارس تا چه اندازه معرفی و ترویج میشوند. جایگاه ایران در این شاخص از بین ۱۳ کشور همگروه خودش، ۱۰ است.
۷- آموزش کارآفرینی پس از مدرسه: این شاخص به بررسی کمیت و کیفیت دورههای آموزشی ارائه شده در دانشگاهها و مدارس کسبوکار میپردازد. ایران در این شاخص از میان ۱۳ کشور، رتبۀ آخر را کسب نموده است.
۸- انتقال تحقیق و توسعه: به این موضوع میپردازد که نتایج تحقیقات انجام شده در مراکز پژوهشی تا چه اندازه قابلیت انتقال به مشاغل جدید را دارد. ایران در این شاخص در جایگاه ۹ از میان ۱۳ کشور قرار دارد.
۹- زیرساختهای تخصصی و تجاری: به ارزیابی سطح دسترسی به خدمات باکیفیت و مقرون به صرفه میپردازد. رتبۀ ایران در این شاخص از میان ۱۳ کشور، ۱۰ است.
۱۰- سهولت ورود و پویایی بازار: این شاخص به بررسی میزان آزادی بازارها و رشد آنها بدون دخالتهای دولت از جمله قیمتگذاری و اعمال سیاستهای کنترلی ورود به بازار میپردازد. رتبۀ ایران در این شاخص از میان ۱۳ کشور، ۹ است.
۱۱- سهولت ورود به بازار و مقررات آن: به ارزیابی تأثیر مقررات حاکم بر بازار بر کسبوکارهای نو میپردازد و اینکه این مقررات بیشتر محدودکنندۀ ورود به بازار هستند یا تسهیلکنندۀ آن. ایران در این شاخص از بین ۱۳ کشور در جایگاه آخر ایستاده است.
۱۲- زیرساختهای فیزیکی: این شاخص به این امر میپردازد که زیرساختهای فیزیکی کشورها آیا از نظر عادلانه بودن، با کیفیت بودن، و مقرون به صرفه بودن در دسترس همه هستند یا خیر. ایران در این شاخص رتبۀ ۸ را از میان ۱۳ کشور همگروه خودش کسب نموده است.
۱۳- هنجارهای اجتماعی و فرهنگی: به این موضوع میپردازد که فرهنگ عمومی جامعه تا چه اندازه مشوق کارآفرینی است و از فعالیت در بخش خصوصی و راهاندازی کسبوکار نو تجلیل میکند. ایران در این شاخص از میان ۱۳ کشور، رتبۀ ۱۰ را دارد.
همانطور که مشاهده میشود ایران بهترین وضعیت خودش را در شاخصهای سرمایۀ کارآفرینانه، سهولت دستیابی به سرمایۀ کارآفرینانه، و زیرساختهای فیزیکی کسب کرده و در شاخصهای برنامههای کارآفرینانۀ دولت و سهولت ورود به بازار و مقررات حاکم بر آن بدترین وضعیت را در میان همگروهیهای خود حتی در مقایسه با ونزوئلا دارد.
شاخص زمینه کارآفرینی ملی
دیدهبان جهانی کارآفرینی برآیند امتیاز حاصل از شاخصهای قبلی را برای هر کشور محاسبه نموده و با تجمیع آن معیاری به نام شاخص کارآفرینی ملی (NECI) را تعریف کرده که بیانگر وضعیت نهایی کشورها در عرصۀ کارآفرینی است. در شکل زیر ارتباط واضحی بین سطح درآمد سرانه با شاخص کارآفرینی ملی وجود دارد؛ به گونهای که هفت کشور از ۱۲ کشوری که نمرات بالایی در NECI کسب کردهاند، مربوط به کشورهای با درآمد سرانۀ بیش از ۴۰ هزار دلار هستند. قطعاً درآمد بالای سرانه در یک کشور تضمین کنندۀ محیط باکیفیت برای کارآفرینی نیست، اما در مقایسه با شرایط درآمد سرانۀ پایین، کمتر مانع کارآفرینی میشود.
امارات متحده عربی برای دومین سال متوالی در صدر قرار گرفته و توانسته امتیاز خود را افزایش دهد. ایران، اما شرایط جالبی ندارد و از میان ۵۱ کشور بررسی شده درسال ۲۰۲۳، رتبۀ ۵۰ را کسب نموده است. برای دومین سال متوالی، محیط کلی کارآفرینی در ایران در ردۀ دوم پایینتر کیفیتها قرار گرفته است با این حال، نمرۀ ESCI ایران در سال جاری ۰.۳ بهبود داشته و از ۳.۳ در سال گذشته به ۳.۶ ارتقا یافته است. این نشان میدهد که تلاش قابل توجهی جهت بهبود شرایط کارآفرینی صورت گرفته است. تقریباً نیمی از افرادی که در ایران در بررسی دیدهبان جهانی کارآفرینی مورد پرسش قرار گرفتهاند، گفتهاند که همهگیری کووید-۱۹ باعث کاهش درآمد خانوار آنها شده است.
۶۲.۳ درصد گفتهاند که آغاز یک کسبوکار نسبت به سال گذشته سختتر شده است. ۵۳.۴ درصد اعلام کردهاند که از فناوریهای دیجیتال برای فروش محصولاتشان بیشتر از قبل استفاده میکنند. ۲۱.۶ درصد نیز گفتهاند به دنبال فرصتهای جدید کارآفرینی در دوران پساکرونا هستند. ۶۴ درصد از مصاحبهشوندگان ایرانی گفتهاند فردی را میشناسند که به تازگی کسبوکارش را آغاز کرده و ۵۱.۳ درصد نیز معتقد بودهاند فرصتهای خوبی جهت کارآفرینی در شهر آنها وجود دارد. فقط ۲۳.۷ درصد درصد گفتهاند شروع کسبوکار در ایران آسان است و ۲۷.۵ درصد اعلام نمودهاند که قصد کارآفرینی دارند.
منبع:
دکترعلی پزشکی، وب سایت شخصی، مروری بر گزارش ۲۰۲۳ دیدهبان جهانی کارآفرینی، ۱۰ دی ۱۴۰۲
