ضعف زعفران از بیآبی
کاهش ۸۰ درصدی تولید طلای سرخ در مشکان 
با آغاز برداشت زعفران از زمینهای زراعی مشکان و نیریز، نشانههای یک سال سخت و پرچالش برای زعفرانکاران آشکار شده است. با وجود تلاش کشاورزان برای حفظ کشت در برابر گرمای طولانی تابستان و کمبود بارش، میزان برداشت امسال به پایینترین سطح خود در یک دهه اخیر رسیده است.
مدیر جهاد کشاورزی نیریز اعلام کرد امسال از حدود ۱۰۰ هکتار زمین زیرکشت زعفران در شهرستان، فقط حدود ۱۳۰ کیلوگرم محصول برداشت خواهد شد؛ در حالی که در شرایط طبیعی، میانگین بهرهوری این مزارع حدود ۵ کیلوگرم در هر هکتار است.
بهگفته نادر زارعی، عامل اصلی افت عملکرد، خشکسالی شدید و گرمای پایدار تابستان بوده که باعث خواب طولانی پیاز زعفران و کاهش گلدهی شده است.
قیمت زعفران دو برابر شد؛ اما سود کشاورزان یک چهارم
احمد خسروپور زعفرانکار باسابقه اهل مشکان در گفتوگو با نیریزان فارس، سال جاری را سختترین سال کاری خود توصیف کرد: «برداشت امسال نسبت به سال گذشته تا ۸۰ درصد کمتر شده؛ از ۸ کیلو زعفران خشک در هر هکتار رسیدهایم به حدود یک کیلوگرم.»
وی افزود با وجود افزایش قیمت، درآمد کشاورزان کفاف هزینهها را نمیدهد: «سال گذشته گل زعفران کیلویی ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان بود؛ ولی امسال به بیش از ۲ میلیون تومان رسیده است. زعفران خشک نگین هم تا ۲۰۰ میلیون تومان در هر کیلو معامله میشود، اما، چون تولید شدیداً افت کرده، درآمد نهایی کشاورز یکچهارم پارسال است.»
به گفته خسروپور، هزینههای تولید نیز حدود ۳۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته و به یکچهارم کل درآمد رسیده است.
ضعف در صنایع تبدیلی و انحصار صادرات
خسروپور از نبود حمایت دولتی و محدودیت در صادرات انتقاد کرد و گفت: «هیچ کشاورز خردی نمیتواند زعفران صادر کند. صادرات در انحصار چند شرکت خاص دولتی است.»
او همچنین به نبود صنایع تبدیلی کارآمد در منطقه اشاره کرد: «سالها پیش مجوز کارگاه بستهبندی گرفتم؛ اما حمایت نشدیم و پروژه متوقف شد. الان فقط بهصورت محدود در خانه بستهبندی میکنیم.»
به گفته این کشاورز، در استانهای دیگر برای برگ گل زعفران، صنایع تازهای مانند تولید شربت و مربا راهاندازی شده، اما در منطقه ما هنوز چنین طرحهایی وجود ندارد.
دیدگاه کارشناسی؛ راه نجات: مکانیزاسیون و حمایت مالی
یکی از کارشناسان کشاورزی نیریز نیز به خبرنگار ما گفت: «هرچند ایران همچنان بزرگترین تولیدکننده زعفران جهان است، ولی بیشترین سود آن نصیب کشور اسپانیا میشود؛ چون ما در بستهبندی و فرآوری ضعیف عمل کردهایم.»
او با اشاره به ساختار هزینههای تولید توضیح داد: «حدود ۴۰ درصد هزینهها مربوط به عملیات برداشت دستی و حدود ۴۰ درصد دیگر صرف نیروی انسانی برای گلگیری و خشککردن میشود. در صورت مکانیزه شدن مراحل کاشت، داشت و برداشت، هزینهها تا بیش از ۷۰ درصد قابل کاهش است.»
این کارشناس همچنین بر ضرورت استفاده از سیستمهای نوین آبیاری و آموزش تخصصی کشاورزان تأکید کرد و هشدار داد ادامه روشهای سنتی در شرایط کنونی، تولید زعفران را از صرفه اقتصادی خارج میکند.
هشدار جهاد کشاورزی: گرمای مداوم، چرخه تولید را مختل میکند
مدیر جهاد کشاورزی نیریز با اعلام این که دوره گلدهی زعفران حدود ۲۵ روز است، گفت: «اگر روند گرمای طولانی و خشکسالی ادامه یابد، این چرخه ارزشمند در سالهای آینده با خطر توقف روبهرو خواهد شد.»
زارعی خاطرنشان کرد: «زعفران نیریز با وجود کاهش عملکرد، همچنان از نظر رنگ، عطر و خلوص در میان محصولات فارس ممتاز است؛ اما کمبود تسهیلات و ضعف مکانیزهسازی مانع گسترش سطح زیرکشت شده است.»
وی تأکید کرد روشهای سنتی دیگر پاسخگوی هزینههای امروز نیست و افزود: «در صورت مکانیزهشدن فرآیند کاشت و برداشت، توسعه این محصول میتواند دوباره صرفه اقتصادی پیدا کند.»
با توجه به اظهارات کشاورزان، کارشناسان و مسئولان، اگر چرخ مکانیزاسیون و سرمایهگذاری حمایتی بهحرکت درنیاید، طلای سرخ نیریز در نهایت از خاک تشنه فارس رخت برخواهد بست.
