ناتوان از خرید اتوبوس ۳۰ میلیاردی و مسافرانِ ناراضی
در ۴ ماه نخست سال جاری، این تعداد مسافر توسط ناوگان حمل و نقل جادهای به مقصدهای شیراز، تهران، اصفهان و یزد جابهجا شدهاند. این آمار شامل ۳ هزار و ۷۰۴ مسافر در فروردین، ۵ هزار و ۵۲۰ نفر در اردیبهشت، ۴ هزار و ۲۰۴ نفر در خرداد و ۳ هزار و ۵۲۰ نفر در تیرماه است که توسط شرکتهای سیر و سفر، هما نیریز و لوان نور نیریز جابهجا شدند.
رئیس اداره راهداری و حملونقل جادهای نیریز با اشاره به این که حداکثر عمر مفید ناوگان بر پایه نوع اتوبوس و تصمیمات سازمانی مشخص میشود، اظهار داشت: «در حال حاضر سه شرکت مسافربری و حدود ۲۲ دستگاه اتوبوس در مسیرهای نیریز به شیراز، اصفهان، تهران و یزد فعال هستند. سال ساخت اتوبوسهای موجود عمدتاً بین ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۲ است؛ در حالی که میانگین عمر ناوگان به ۲۰ سال میرسد و این موضوع بیانگر فرسودگی رو به افزایش ناوگان است. با اینحال، با وجود انجام نوسازیها و تعمیرات، عمر مفید هر ناوگان تنها به سال ساخت وابسته نیست و بر پایه نوع اتوبوس و تصمیمات سازمان راهداری تعیین میشود.»
ابوالفضل پیروی با تأکید بر اهمیت وضعیت فنی ناوگان، افزود: «بر پایه سن ناوگان، اخذ معاینه فنی اتوبوسها هر ۶ یا ۳ ماه یکبار الزامی است تا صورت وضعیت صادر شود. شرط صدور صورت وضعیت و مجوز انجام سفر، داشتن معاینه فنی معتبر است که باید پیش از هر سفر توسط مدیر فنی شرکت بررسی شود. همچنین وضعیت ظاهری و فنی اتوبوس نیز کنترل شده و پس از تأیید، مجوز حرکت صادر میشود.»
وی تلاش برای نوسازی اتوبوسها را یکی از چالشهای جدی دانست و گفت: «سازمان راهداری و حملونقل جادهای کشور با ارائه بستههای تکمیلی برای نوسازی و بازسازی ناوگان اقدامات مثبتی انجام داده، اما رانندگان و مالکان اتوبوسها به دلایلی همچون نبود صرفه اقتصادی و کاهش تعداد مسافر، پیگیر این طرحها نیستند.»
با این اوصاف، مسافران و اتوبوسداران نیز گلایههای ویژهای دارند. جادههای نامناسب و اتوبوسهایی که عمر مفید خود را طی کرده و اغلب نیازمند نوسازی و تعمیر هستند، شرایط را برای هر دو طرف دشوار ساخته است. هریک از مسافران نیز انتظارات خاص خود را دارند؛ یکی از گرما ناراضی است و دیگری از سرما. هزینههای بالای تعمیر و نگهداری، کمبود سوخت، استهلاک و برگشت اتوبوسها بدون مسافر، از جمله مشکلات اتوبوسداران است که اغلب بیپاسخ مانده است.
علی فریدونی یکی از رانندگان اتوبوس، مافیای قطعات را بزرگترین معضل مالکان خودرو میداند و میگوید: «به دلیل تحریمها، تولیدات داخلی تعطیل شده و اگر قطعهای خراب شود، باید سراغ استوک رفت. هر قیمتی هم که تعیین شود، مجبور به پرداخت آن هستیم.»
یکی دیگر از مالکان اتوبوس که نخواست نامش فاش شود، اظهار داشت: «در سالهای گذشته تابستانها چندین سرویس دربستی به مشهد یا شهرهای دیگر داشتیم؛ اما با افزایش هزینههای زندگی، سفر از اولویت مردم خارج شده و مسافران کمتر شدهاند. اکنون تنها در موارد ضروری مسافرت انجام میشود و طبیعی است که تعداد مسافر کاهش یافته باشد.»
یکی از رانندگان نیز از وضعیت جاده سروستان و شیراز گلایه دارد و میگوید: «چند ماهی یکبار مجبور به تعمیر جلوبندی هستیم؛ چون قطعه با کیفیت پیدا نمیشود.»
رضا دردانه رانندهای با بیش از ۲۵ سال سابقه، میگوید: «یک ماه است ماشینم به دلیل تعمیرات خوابیده است؛ فقط برای تعویض پردهها و روکشهای صندلی، بیش از یک میلیارد تومان باید هزینه کنم. در همین مدت، به ندرت اتفاق افتاده که مسافران مسیر شیرازم تکمیل باشند.»
از سوی دیگر، ناکارآمدی سیستم سرمایشی و گرمایشی، نبود تهویه مناسب، صندلیهای کثیف، مشکلات بلیتفروشی و هزینه بالای بلیت، مسافرت با اتوبوس را دشوار ساخته است.
مینا ساراب یکی از مسافران، اولین نکته مشهود را ظاهر نامناسب اتوبوسهای نیریز میداند و بیان میکند: «اتوبوسها اغلب ناایمن و فاقد استانداردهای لازم برای سفرهای بینشهری هستند. همچنین ایستگاهها امکانات مناسبی ندارند و پاسخگویی تلفنی ضعیف است.»
عابد کوهگرد دانشجوی تهرانی که سه سال است با اتوبوسهای نیریز سفر میکند، از خدمات ارائه شده راضی است و مشکلی مشاهده نکرده است.
از نظر زهرا اشرفپور، تضمین نبودن رسیدن بهموقع یکی از معضلات است: «هنگام تعطیلات، اتوبوسها بسیار شلوغ میشوند؛ لازم است که شرکتها در این مواقع سرویسهای اضافی اختصاص دهند. همچنین خطاهای مکرر سایت خرید بلیت مشکلساز است.»
یکی از متصدیان پایانه، فرسودگی ناوگان و ارائه نشدن خدمات مناسب را معضلی جدی میداند و میگوید: «قبلاً نوسازی اتوبوسها با اقساط بلندمدت و سود کم انجام میشد؛ اما اکنون سود بالا و قیمتها بر پایه نرخ ارز آزاد تعیین میشود که صرفه اقتصادی برای مالکان و شرکتها ندارد و رغبتی به سرمایهگذاری نیست.»
یکی دیگر از اتوبوسداران، افزایش قیمت بلیت را در برابر رشد هزینههای سوخت، دستمزد و قطعات یدکی ناچیز میداند و اضافه میکند: «سال ۱۳۹۰، نیریز در سطح کشور در نوسازی ناوگان زبانزد بود؛ اما اکنون رانندهای که با ۸ مسافر به مقصد میرود و با ۱۰ مسافر بازمیگردد، انگیزهای برای نوسازی یا تعویض خودرو ندارد.»
یکی از مسئولان شرکتهای مسافربری نیز اظهار میکند: «رانندگان و اتوبوسداران نیازمند حمایت هستند و چنانچه دولت کمک کند، میتوان امیدوار بود ناوگان فرسوده نشود. امروز قیمت هر دستگاه اتوبوس بین ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان است که برای اکثر مالکان قابل تأمین نیست. با این حال، در صورت علاقهمندی افراد برای خرید اتوبوس و همکاری، ما استقبال میکنیم تا خدمات درخوری به شهروندان ارائه دهیم.»
محمود یگانه مالک اتوبوسهای شرکت سیر و سفر نیز از نبود گازوئیل گلایه دارد: «تعداد مسافر نسبت به سالهای قبل ۳۰ درصد یا شاید بیشتر کاهش یافته است. با این روند، کسی حاضر نیست میلیاردها تومان را صرف نوسازی کند. سازمان حملونقل وعده داده بود گازوئیل بهصورت پیمایشی شارژ شود؛ اما عملی نشد و پاسخی نیز دریافت نکردیم. رانندگان ناچارند با همین ناوگان قدیمی کار کنند، در حالی که ظرفیتها اغلب تکمیل نمیشود.»
و اما مقصر کیست؟
مسافران ناراضیاند؛ زیرا کرایهها روز به روز افزایش و امکانات کاهش یافته است. رانندگان از وضعیت و قیمت قطعات ناراضیاند و معتقدند صدایشان شنیده نمیشود؛ در حالی که در صورت بروز هرگونه شکایت، موجی از اعتراضها متوجه آنان است. در این میان، شرکتها و اتوبوسداران نیز مقصر نیستند؛ چرا که مسافر کم است و از افزایش کرایهها سودی نصیبشان نمیشود. به گفته آنان کافی است صورتحساب پایان روز شرکتهای مسافربری را که با بیش از ۲۰ اتوبوس در مسیرهای شیراز، تهران، اصفهان و یزد فعالیت دارند مشاهده کنید؛ در پایان روز، حتی ظرفیت ۵ اتوبوس نیز تکمیل نمیشود.
