عالیترین بخشش و سخاوت در سیره امام حسن(ع)
پانزدهم ماه مبارک رمضان همزمان با زادروز نوه گرامی پیامبر رحمت(ص) حضرت امام حسن مجتبی(ع) است.
در جامعه ما نام این امام همام با کرامت و سخاوتمندی گره خورده است. امام را به جهت سخاوتش کریم اهل بیت(ع) یا کریم آل طه(ع) می‌خوانند. چرا که به شهادت تاریخ، حضرت مجتبی - علیه السلام - در طول عمر خود دوبار تمام اموال و دارایی خود را در راه خدا خرج کرد و سه بار ثروت خود را به دو نیم تقسیم نمود. نصف آن را برای خود نگه داشت و نصف دیگر را در راه خدا بخشید. (سیره پیشوایان، ص٩).
اما طبق آموزه‌های خود امام مجتبی(ع) کرامت و سخاوت تنها در بخشش مال و اموال خلاصه نمی‌شود و شاید بتوان گفت عالیترین مرحله بخشش و سخاوت، بخشیدن حقوقی است که بر گردن دیگران است.
حضرت در این‌باره فرموده‌اند: «بیشترین گستره گذشت کریم، هنگامی است که راه عذر آوردن بر گنهکار تنگ گردد.» (نزهة‌الناظر و تنبيه الخاطر، ص٧٨) یعنی در جایی که انسان خطاکار نمی‌تواند هیچگونه عذری برای اشتباه خود بیاورد، بخشیدن او اوج کرامت است. اما سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که حد و نهایت گذشت و بخشش چه اندازه است؟ یعنی انسان تا چه اندازه می‌تواند و باید از خطا و اشتباه دیگران در گذرد و حق خود را ببخشد؟ شاید اینگونه به ذهن برسد که هر عقل سلیمی این حکم قرآن را می‌پذیرد که عفو و گذشت، از انتقام و طلب، بهتر و ارجح باشد.»
و چون صاحب خون از قاتل که برادر دینی اوست درگذرد، کاری است نیکو» (بقره، ١٧٨)
اما واقعاً حد و اندازه اینگونه عفو و بخشش چقدر است؟ امیرالمؤمنین(ع) پاسخ این سؤال را در دستوراتی که به مالک اشتر داده‌اند، بیان کرده است. ایشان می‌فرماید «مردم دو دستهاند، دستهاى برادر دينى تو، و دسته ديگر همانند تو در آفرينش مىباشند. اگر گناهى از آنان سر مىزند يا علّتهايى بر آنان عارض مىشود، يا خواسته و ناخواسته، اشتباهى مرتكب مىگردند، آنان را ببخشاى و بر آنان آسان گير، آنگونه كه دوست دارى خدا تو را ببخشايد و بر تو آسان گيرد.» (نهج‌البلاغه، نامه ٥٣). در این سفارش گهربار و گرانسنگ حضرت می‌فرماید ممکن است مردم به صورتی سهوی و یا حتی عمدی مرتکب خطا و اشتباه شوند اما تو آن اندازه که دوست داری خدا از خطاهای تو چشم بپوشد و تو را ببخشد، به همان اندازه خطاهای دیگران را نادیده بگیر و از ایشان درگذر! ناگفته پیداست که همگان انتظار دارند تا خدا حتی از بزرگترین اشتباهات و گناهان کبیره انسان چشم پوشی کند و حتی با وجود ارتکاب بدترین گناهان، از در رحمت وارد شده و غفران و بخشش خود را نصیب انسان کند. با توجه به همین مطلب، امیرالمؤمنین(ع) نهایت بخشندگی و گذشت را آموزش می‌دهد و به سپهسالار خود محدوده بی‌نهایت بخشندگی و گذشت را نشان می‌دهد. حضرت امام مجتبی(ع) نیز اگر به صفت کریم اهل بیت(ع) متصف شده به دلیل فارغ‌التحصیلی در چنین دانشگاهی بوده است. او در مکتب پدرش آموزش دیده که «هرآنچه برای خود می‌پسندد برای دیگران نیز بپسندد و آنچه را برای خود نمی‌پسندد برای دیگران هم نپسندد.» (نهج البلاغه، نامه ٣١)
منابع:
١- نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح
٢- پیشوائی، مهدی، سیره پیشوایان، قم، چاپ چهارم، ۱۳۷۵، ناشر مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق(ع)
٣- حلوانى، حسين بن محمد بن حسن بن نصر، نزهة‌الناظر و تنبيه‌الخاطر، مدرسة‌الإمام المهدي عجل الله تعالى فرجه‌الشريف، قم، ١٤٠٨ مهشیدی
