هیچ چیز در دنیا برای انسان محال نیست
شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنت اگزوپری است که نخستین بار در سال ١٩٤٣ میلادی در نیویورک منتشر شد. این کتاب به بیش از ٣٠٠ زبان و گویش ترجمه شده و با فروش بیش از ٢٠٠ میلیون نسخه یکی از پرفروش‌ترین کتابهای تاریخ محسوب می‌شود.
این اثر در ایران نیز با وجود حدود ١٣٠ ترجمه‌ی فارسی یکی از ترجمه‌شده‌ترین آثار به شمار می‌رود و افراد سرشناسی چون محمد قاضی، احمد شاملو و مصطفی رحماندوست دست به ترجمه‌ی آن زده‌اند.
از دیگر افرادی که جدیداً این اثر را ترجمه کرده‌اند، فرناز نامور، زاده‌ی نی‌ریز است که با وجود اینکه سن و سال چندانی ندارد، این ریسک را پذیرفته و شازده کوچولو را ترجمه کرده است. به همین بهانه در زیر گفتگویی با وی ترتیب دادیم که می‌خوانید:
او متولد سال ١٣٧٧ و دانشجوی رشته زبان و ادبیات انگلیسی است.
نامور به خاطر علاقه زیاد و علیرغم مخالفت‌های خانواده و دبیران دوران دبیرستان، رشته زبان انگلیسی را انتخاب می‌کند و همان روز که وارد این رشته می‌شود، به خودش قول می‌دهد که در این رشته بهترین باشد.
خودش می‌گوید: به لطف خدا توانستم سه ترم متوالی دانشجوی برتر و نخبه دانشگاه سراسری باشم و الان هم جزء دانشجویان استعداد درخشان کشور هستم. از زمانی که به عنوان دانشجوی نخبه انتخاب شدم و حتی قبل از آن با پیشنهادات کاری زیادی برای تدریس عمومی و خصوصی در آکادمی‌ها مواجه شدم که برخی از آنها را پذیرفتم. بد نیست بدانید زبان انگلیسی رشته‌های فراوانی دارد و رشته‌ای که من انتخاب کردم ادبیات انگلیسی است، یعنی در این رشته ما بیشتر به شعرای آمریکایی و انگلیسی، و تاریخچه و اساطیر آنها توجه داریم و واحدهای کمی از مترجمی را پاس می‌کنیم.
- کار ترجمه را از کی آغاز کردید؟
با توجه به اینکه ترجمه‌ام خیلی خوب بود، پس از اینکه یکی از اساتید مشکلی برایشان پیش آمد، مقاله‌ای به من داد و از من خواست آن را برایش ترجمه کنم. پس از ترجمه این مقاله ایشان مرا خیلی تشویق کردند که متن بسیار سلیس و روان ترجمه شده. پس از آن من ترجمه‌های زیادی مانند متن و مطلب را قبول کردم اما اولین کار چاپی من شازده کوچولو بود.
- چه شد که شازده کوچولو را انتخاب کردید؟
حدود دو ماه پیش در یک سایت، پاراگرافی انگلیسی منتشر شده بود و در آن دعوت کرده بودند که هر کس می‌تواند آن متن را ترجمه کند. من آن پاراگراف را ترجمه کردم و مدتی بعد پیامی برای من آمد که از من دعوت کرده بودند ادامه آن متن را هم ترجمه کنم. پس از ترجمه آن متن، در ادامه مقاله دیگری هم برای من فرستاده شد که آن را ترجمه کنم. چندی بعد یکی از اساتید دانشگاه شهید بهشتی تهران با من تماس گرفتند و گفتند من ترجمه یکی از مقالات شما را که مقاله خودم بوده در سایت دیده‌ام. ایشان از ترجمه من بسیار استقبال کردند و گفتند دوست دارند در زمینه ترجمه با من همکاری کنند. پس از موافقت من، ایشان سه کتاب برای ترجمه به من معرفی کردند تا بین آنها یکی را انتخاب کنم که من از بین این سه کتاب، شازده کوچولو را که کتابی فوق‌العاده تأثیرگذار بود و محبوبیت زیادی بین مردم داشت انتخاب کردم. از نکته‌های جالبی که در این کتاب به آن برخوردم این بود که در کتاب، به جای کلمه بزرگسالان، آدم‌بزرگ‌ها به کار رفته بود که این حس خوبی داشت. این کتاب پس از ترجمه، به چاپ رسید.
- آیا از نظر حفظ مالکیت معنوی باید اجازه‌ای می‌گرفتید؟
باید بگویم که ما اصلاً چنین قانونی در ایران نداریم و اگر چنین قانونی بود من قطعاً با اجازه و رعایت تمامی مقررات این کار را انجام می‌دادم.
- اصل اثر به فرانسه است، شما روی اصل کار کردید یا ترجمه انگلیسی؟
با توجه به اینکه اصل این کتاب فرانسوی است، اما چون تخصص من در زبان انگلیسی است، من نسخه انگلیسی آن را ترجمه کردم.
- شازده کوچولو یکی از کتابهای پرترجمه جهان است و پس از انجیل، بالاترین رکورد ترجمه به سایر زبان‌ها را داراست. با توجه به اینکه در ایران مترجمان بزرگی چون محمد قاضی و احمد شاملو آن را ترجمه کرده‌اند، چه شد که دست به ترجمه آن زدید؟
سالهای زیادی از ترجمه این کتاب به دست استاد شاملو گذشته و اگر شما آن نسخه را مطالعه کنید، می‌بینید که زبان آن بسیار قدیمی است. در این نسخه، از کلمات و جملاتی استفاده شده که هر کسی در هر سنی نمی‌تواند متوجه آن شود. در بسیاری جاها، از واژه‌ها، فعل‌ها و دستورات قدیمی استفاده شده که ما دیگر آنها را به کار نمی‌بریم. از آنجا که این کتاب، کتابی بسیار پرمخاطب بود، دوست داشتم هر کس و در هر سنی آن را مطالعه می‌کند، متوجه آن شود و از آن لذت ببرد. همین شد که این کتاب را انتخاب کردم. این را هم بگویم که از نظر من، مدرک فوق‌لیسانس یا دکترای مترجمی داشتن دلیل بر این نیست که شما در این کار بهترین هستید. از نظر من مترجم باید به خودش افتخار کند که بازخوردهایی که دریافت می‌کند مثبت باشد و ترجمه‌ای سلیس و روان به خواننده ارائه دهد.
- در حین ترجمه شازده کوچولو، به دیگر ترجمه‌های فارسی هم رجوع می‌کردید؟
خیر، اصلاً مراجعه نکردم. تنها چند صفحه از ترجمه استاد شاملو را مطالعه کردم که آن هم زمانی که متوجه سنگین بودن متن آن شدم، ادامه ندادم. بهتر است بگویم وجدان کاری‌ام به من اجازه نداد از متن‌های دیگر الهام بگیرم و کپی‌برداری کنم.
- کدام بخش از شازده کوچولو برای شما جالب‌تر بود؟
کسانی که شازده کوچولو را خوانده‌اند می‌دانند که شازده کوچولو پس از سفر به سیارات مختلف به زمین سفر می‌کند و داستان اصلی هم از اینجا به بعد شروع می‌شود. به نظر من جالب‌ترین بخش داستان، دوستی شازده کوچولو و مکالمه او با روباه است.
- چقدر زمان و هزینه صرف این کار شد؟
ترجمه این کتاب دو هفته بیشتر طول نکشید و باید بگویم یکی از مزایای کاری من این است که در ترجمه سرعت بالایی دارم. در مورد هزینه هم باید بگویم چون این اثر یک کار پیشنهادی از همان استاد که ذکر کردم بود، هیچ هزینه‌ای به من محول نشد و خود انتشاراتی، این کتاب را چاپ و منتشر کرد.
- برای آینده چه برنامه‌ای دارید؟
خب من در حال حاضر در کنار درس‌خواندن، کار تدریس و ترجمه را هم انجام می‌دهم که قصد دارم آن را ادامه دهم. البته بعد از چاپ شازده کوچولو از سه انتشاراتی مختلف به من سه کتاب برای ترجمه پیشنهاد دادند و آنها کتابهایی بود که هنوز در ایران ترجمه و منتشر نشده که من با یکی از آنها قرارداد بستم و انشاءا... در چند ماه آینده کتاب دوم من نیز ترجمه و روانه بازار خواهد شد.
- صحبت پایانی:
اگر بخواهم به کنکوری‌های امسال نصیحتی کنم می‌گویم به علاقه‌اتان خیلی اهمیت بدهید و دوم اینکه حتماً استعداد و مهارت‌تان را برای رشته و کاری که در آینده انتخاب می‌کنید بسنجید و اینکه در زندگی ناامید نشوید و برای اهدافتان تلاش کنید. باور کنید هیچ چیز در دنیا برای انسان محال نیست. جوری برای آینده تلاش کنید که چند سال آینده حسرت این روزها را نخورید.
