با سردردهای میگرنی چه کنیم؟

سردرد میگرنی یکی از انواع شایع سردرد بویژه در خانم‌ها است، به طوری  که شیوع آن در خانم‌ها سه تا چهار برابر بیشتر از مردان است.

علت دقیق سردرد میگرنی هنوز مشخص نشده است. در بروز سردرد میگرنی علاوه بر عوامل ارثی، عوامل دیگری مثل خصوصیات ذاتی فرد و محرک‌های محیطی مثل بی‌خوابی، گرسنگی و فشارهای عصبی نقش دارند.

سردرد میگرنی اغلب یک طرفه و بیشتر در شقیقه‌ها و پیشانی است و بیشتر حالت ضربانی دارد. اما ممکن است سردرد در سایر نواحی سر مثل پس سر و یا به صورت دو طرفه نیز بروز کند. در بیشتر اوقات با فعالیت و یا عطسه  کردن، سردرد تشدید می‌یابد و معمولاً بیماران در زمان بروز سردرد نسبت به نور و صدا حساس بوده و تمایل دارند که در محیطی ساکت و تاریک قرار گیرند.

در اکثر اوقات سردرد با خوابیدن مرتفع می‌شود. برخی از بیماران با فشار دادن روی سرخرگ شقیقه‌ای احساس آرامش و  کاهش سردرد می‌‌کنند. از خصوصیات دیگر این نوع سردرد، وجود حالت تهوع و استفراغ‌های مکرر در زمان سردرد است.

شروع سردرد میگرنی اغلب تدریجی است و طی نیم الی چند ساعتی از شبانه‌روز می‌تواند شروع شود. اما اغلب موارد شروع سردرد در صبح‌ها و ساعاتی پس از بیدار شدن از خواب است.  اغلب اوقات با افزایش سن، از شدت و تعداد حملات سردرد  کاسته می‌شود؛ اما برخی اوقات با شروع یائسگی سردرد مجدداً شدت می‌یابد.

بسیاری از بیماران از تشدید سردرد در دوره‌های قاعدگی شکایت دارند. سرما و یا گرما، قرار گرفتن در معرض نور آفتاب و هوای آلوده از دیگر عوامل شروع  کننده سردرد هستند. گاهی اوقات با تغییرات ناگهانی در فشار اتمسفر در هواپیما و یا در ارتفاعات حمله سردرد شروع می‌شود، برخی از بیماران شروع سردرد را در مواقع تماس با مواد معطر و ادکلن‌ها و یا دود سیگار ذ کر می‌‌کنند.

از دیگر عواملی که در تشدید و شروع سردرد میگرنی می‌تواند دخیل باشد، گرسنگی، بی‌خوابی، مصرف برخی از داروهای قلبی، قرص‌های ضد حاملگی، ‌ادویه‌جات، فلفل و غذاهای  کنسرو شده، خستگی‌ و اضطراب است. نکته‌ای که در اینجا باید متذ کر شد، این است  که عوامل ذکر شده در همه بیماران سبب تشدید و یا شروع سردرد نمی‌شود، بلکه هر بیماری به برخی از عوامل مذکور ممکن است حساس باشد و عوامل دیگر تأثیری بر سردرد وی نداشته باشد.

درمان
گذاشتن یخ بر روی سر، خواب و استراحت در یک محیط تاریک و ساکت، شناسایی محرکهای شروع کننده حمله میگرن و دوری از آنها، مدیتیشن، یوگا و... برای بیمارانی که درمان غیر دارویی را ترجیح می‌دهند یا درمان دارویی برای آنها مؤثر یا قابل تحمل نیست، می‌تواند کمک کننده باشد.

درمان دارویی نیز با تجویز پزشک قابل انجام است و باید از مصرف خودسرانه پرهیز شود. اما داروهای مسکن مثل استامینوفن و ضد التهابهای غیر استروئیدی مانند آسپیرین و بروفن انتخاب اول هستند. ترکیب استامینوفن،کافئین  و آسپیرین نیز مؤثر است.

میگرن و تغذیه
علت اصلی بروز میگرن، تغییرات عروقی (انقباض و انبساط عروق) متناوب در مغز است و برخی خوراکیها می‌توانند بر این شرایط اثر بگذارند. توصیه‌های تغذیه‌ای درباره میگرن برای همه بیماران یکسان نیست. در موارد بسیاری خود بیمار با آزمون و خطا نتایجی کسب می‌کند که در پیشگیری از حملات و کنترل دردهای میگرنی مؤثر است. مهمترین خوراکیها یا ترکیباتی که از طریق خوراک مصرفی می‌توانند موجب تشدید و طولانی شدن حملات میگرنی شوند، عبارتند از:

١- کنسروهای گوشتی به علت اضافه شدن بعضی طعم دهنده‌ها به آن و مواد نگهدارنده

٢- ترکیبات خوراکی آمین‌دار بویژه ترکیبات حاوی تیرامین که در فرآورده‌های تخمیری مانند پنیر و پنیرهای مانده، نوشیدنیهای الکلی، میوه‌های کال و فاسد، کلم، پیاز، مغز دانه‌ها بویژه انواع شور آنها، مخمرها، ماهی شور و دودی، کنسروها، گوشتهای فراوری شده مانند سوسیس و کالباس و گوشتهای مانده و کهنه و پرچرب یافت می‌شود. این ماده به خصوص در پنیرهای کهنه و شکلات به مقدار زیاد وجود دارد و بیماران مبتلا به میگرن باید از مصرف این خوراکیها به ویژه پنیرهای سفت خودداری کنند.

٣- هیستامین موجود در کنسروهای ماهی. بیماران مبتلا به میگرن باید تا حد امکان از کنسروها دوری کنند.

٤- اکتوپامین که در مرکباتی مانند لیمو، پرتقال و گریپ فروت یافت می‌شود.

٥- کافئین که هم مصرف زیاد و هم قطع ناگهانی مصرف آن در مصرف کنندگان آن می‌تواند عامل حملات میگرنی باشد.

٦- مصرف خوراکیهای چرب و سرخ شده و نیمه‌سوخته یا سوخته، بسیاری از خوراکیهای زیاد حرارت دیده، (ته دیگ سوخته، نان سوخته و ...) عامل تشدید و طولانی شدن حملات میگرنی هستند.

٧- نوسان قند خون بویژه کاهش قابل توجه و ناگهانی قند خون. بیماران میگرنی اغلب بی‌اشتها هستند و حتی حالات تهوع و استفراغ دارند که این موضوع می‌تواند دلیل افت قابل توجه قند خون شود که خود زمینه‌ساز حملات میگرن و طولانی شدن دوره بیماری می‌شود. بی‌نظمی در مصرف وعده‌های غذایی هم می‌تواند در بروز حمله‌های میگرنی تأثیر بسیار مهمی داشته باشد.

وقتی به لیست غذاهای ممنوعه در مبتلایان به میگرن نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که پیام جالبی برای افراد مستعد حملات میگرنی دارد و این پیام، مصرف غذاهای تازه و دوری از غذاهای آماده است.

منابع:
١- دستنامه داخلی جراحی برونر- سودارث
٢- مجله الکترونیکی علوم پزشکی شیراز