تحویل ندادن اتوبوس‌های خریداری شده و سرگردانی مسافران
«ساعت‌هاست در پایانه شیراز منتظر بازگشت به نی‌ریز هستم، اما هیچ اتوبوسی نیست؛ با کرایه‌های سرسام‌آور سواری‌های شخصی و این شرایط سخت اقتصادی، رفت‌وآمد برای ما بسیار سخت شده. چرا کسی به داد مردم نمی‌رسد؟» این پیام یکی از ده‌ها پیام ارسالی شهروندان نی‌ریزی به دفتر هفته‌نامه است؛ روایتی از یک کلاف سردرگم در خطوط بین‌شهری که حالا داد دانشجویان، کارمندان، بیماران و اقشار کم‌درآمد را درآورده است. اما پشت‌پرده این خط خلوت و ایستگاه‌های خالی از اتوبوس چیست؟ در گفتگوی اختصاصی با مسئولان شرکت‌های مسافربری نی‌ریز و همچنین رئیس اداره راهداری و حمل و نقل جاده‌ای، ابعاد این ماجرا را بررسی کرده‌ایم.
بررسی‌ها نشان می‌دهد آغاز این معضل به حدود یک سال پیش بازمی‌گردد؛ زمانی که مالکان ناوگان نی‌ریز به امید نوسازی، اتوبوس‌های قدیمی خود را از رده خارج کردند.
رضا روشن مسئول شرکت مسافربری سیر و سفر نی‌ریز در این باره می‌گوید: «حدود ۱۰ تا ۱۱ دستگاه اتوبوس از دو شرکت سیر و سفر و هما فروخته شد و هر کدام از مالکان، مبلغ پیش‌پرداخت ۱۵ تا ۲۰ میلیاردی را به حساب خودروسازان واریز کردند. قرار بود خودرو‌های جدید در اسفندماه سال گذشته تحویل شود؛ اما اکنون با بیش از ۶ ماه تأخیر هنوز هیچ خبری نیست. کارخانه‌ها می‌گویند با گران شدن دلار، قیمت‌ها افزایش یافته و مبالغ اولیه کفایت نمی‌کند.»
همزمان یکی از کارکنان شرکت مسافربری همای نی‌ریز با تشریح جزئیات فنی‌تر این بن‌بست می‌افزاید: «خودروسازان می‌گویند به دلیل تشدید تحریم‌ها، واردات شاسی و موتور متوقف شده است. اتوبوس‌های موسوم به مارال ۴۴۰ دارای اتاق ایرانی، اما موتور و شاسی چینی هستند. حتی پیگیری‌های حضوری در تهران و رایزنی‌ها در سطح وزارتخانه نیز بی‌نتیجه مانده است.»
بخش دیگری از این بحران، ناشی از ناتوانی رانندگان در برابر هزینه‌های سرسام‌آور نگهداری و خرید است:
پیش‌پرداخت‌های دوبرابری: پیش‌پرداخت اتوبوس‌ها از ۱۲ میلیارد تومان اولیه به ۱۸ تا ۲۰ میلیارد تومان افزایش یافته است.
اقساط کمرشکن: بازپرداخت تسهیلات نیازمند پرداخت ماهیانه ۳۵۰ میلیون تومان قسط در ۵ سال است که قیمت نهایی هر دستگاه را به ۵۰ تا ۶۰ میلیارد تومان می‌رساند!
هزینه تعمیرات: مدیر شرکت سیر و سفر تأکید می‌کند: «قیمت یک جفت لاستیک به ۱۷۰ میلیون تومان رسیده و بازار هم نسیه کار نمی‌کند. راننده با کدام درآمد باید این مخارج را تأمین کند؟»
در نتیجه این فشارها، ناوگان نی‌ریز که زمانی با ۲۰ دستگاه اتوبوس فعال بود، اکنون به ۷ تا ۸ دستگاه رسیده که از این تعداد نیز ۲ تا ۳ دستگاه به دلیل نقص فنی و بی‌پولی در تعمیرگاه‌ها متوقف شده‌اند و جابه‌جایی مسافران تنها با ۵ تا ۶ دستگاه اتوبوس انجام می‌شود.
علاوه بر کمبود فیزیکی خودرو، دستورالعمل‌های تمرکزگرا نیز بر این آتش دمیده است. در هفته‌های اخیر، مأموریت‌های مناسبتی نیز عملاً اندک ناوگان باقی‌مانده را از استان فارس خارج کرده است.
رئیس اداره راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای شهرستان نی‌ریز با تأیید این موضوع تصریح می‌کند: «در ایام مناسبتی، سازمان راهداری از مرکز، سامانه‌های صدور صورت‌وضعیت را قفل می‌کند و اتوبوس‌ها قانوناً اجازه سرویس‌دهی در خطوط معمولی را ندارند. این تصمیمات سراسری است، اما بار تنش و فشار آن به طور مستقیم متوجه شهرستان‌های دورتری مانند نی‌ریز، جهرم و داراب می‌شود.»
علی‌اصغر روستایی درباره چشم‌انداز ورود اتوبوس‌های نو، می‌گوید: «متأسفانه با وجود پیگیری‌ها، هم در بخش تسهیلات و هم تحویل خودرو‌ها بن‌بست ایجاد شده؛ هر چند در تلاشیم تا با کمک و پیگیری نماینده مجلس بتوانیم هر چه زودتر مشکل را حل کنیم.»
روزی روزگاری ناوگان حمل‌ونقل نی‌ریز رتبه اول کیفیت را در استان فارس یدک می‌کشید و روزانه تا ۱۸ سرویس رفت‌وبرگشت به شیراز برقرار بود. به طوری که در اواخر دهه ۸۰، رتبه برتر فارس را در کیفیت ناوگان از آن خود کرد. امروز، اما به دلیل ناهماهنگی سازمان‌های بالادستی، بدقولی خودروسازان و سیاست‌گذاری‌های بدون پشتوانه، خط اتوبوسرانی نی‌ریز - شیراز به گل نشسته است.
در شرایطی که راهداری نی‌ریز وعده داده با تعمیر مقطعی خودرو‌های زمین‌گیر، تا پایان هفته اندکی از بار ترافیکی خط بکاهد، اما حل ریشه‌ای این معضل نیازمند ورود فوری فرمانداری، نماینده مجلس و اداره کل راهداری فارس برای تعیین‌تکلیف اتوبوس‌های ثبت‌نامی در پایتخت است؛ پیش از آنکه دود این بی‌برنامگی، معیشت و رفت‌وآمد اقشار ضعیف جامعه را بیش از این خاکستر کند.
