از شعارهای آسمانی ما تا شعورهای زمینی آنها

چندی پیش سازمان شفافیت بین‌المللی گزارشی از وضعیت فساد دولتی در کشورهای مختلف دنیا از جمله ایران را منتشر کرد.

به نوشته یورونیوز، بر اساس گزارش شاخص «ادراک فساد» در سال ۲۰۲۵ میلادی که توسط سازمان شفافیت منتشر شده، کشور دانمارک توانسته است در میان ۱۸۲ کشور و منطقه در جهان، با کسب امتیاز ۸۹ از ۱۰۰، عنوان «کشوری با کمترین نرخ فساد در بخش دولتی» را برای هشتمین سال متوالی از آن خود کند.

پس از دانمارک به ترتیب فنلاند (با امتیاز ۸۸)، سنگاپور (با امتیاز ۸۴)، نیوزیلند و نروژ (با امتیاز ۸۱)، سوئد و سوئیس (با امتیاز ۸۰)، و لوکزامبورگ و هلند (با امتیاز ۷۸) قرار دارند.

این آمار در حالی منتشر شده که بنا بر گزارش سازمان شفافیت بین المللی، میانگین جهانی شفافیت در سال ۲۰۲۵ میلادی ۴۲ از ۱۰۰ بوده و بیش از دوسوم کشورهای جهان نیز امتیاز زیر ۵۰ گرفته بودند.

در این گزارش، نتایج از مقیاس صفر (بسیار فاسد) تا ۱۰۰ (بسیار پاک) ارائه شده و ایران در سال ۲۰۲۵ میلادی امتیاز ۲۳ داشته است.

این گزارش به این معناست که ما حتی از میانگین جهانی هم خیلی عقب‌تریم.

تحلیل‌های ارائه شده در مورد این گزارش هوش از سر آدم می‌برد و نشان می‌دهد که چه تفاوتهای عجیبی بین زندگی مردم در کشورهای مختلف وجود دارد. عوامل مختلفی دست به دست هم داده تا این کشورها به این میزان از پاکی و دوری از فساد برسند.

ازجمله:

1. داشتن دولت‌هایی با عملکردی شفاف‌تر از دیگر نقاط جهان

در کشورهای اسکاندیناوی اصل بر دسترسی آسان شهروندان به اطلاعات دولتی است و بسیاری از اسناد اداری، بودجه‌ها، قراردادها و حتی اطلاعات مالیاتی مقامات، در سطحی گسترده در دسترس همگان است. شفافیت، هزینه فساد را بالا می‌برد زیرا احتمال کشف تخلفات، بسیار بیشتر می‌شود.

2. بالا بودن سطح اعتماد اجتماعی در کل جامعه

در این کشورها مردم نه‌تنها به دولت، بلکه به یکدیگر نیز اعتماد بیشتری دارند.

۳ . هزینه فساد بسیار بالا و سطح نابرابری پایین است

در کشورهای اسکاندیناوی، کشف فساد معمولاً پیامدهای سیاسی و قضایی جدی و سنگینی دارد. سیستم‌های نظارتی مستقل، رسانه‌های آزاد و نهادهای حسابرسی قدرتمند نیز احتمال پنهان ماندن فساد را کاهش می‌دهند.

4. داشتن فرهنگ مصالحه و توافق سیاسی

یکی از ویژگی‌های کمتر شناخته‌شده کشورهای اسکاندیناوی، همکاری تاریخی دولت با اتحادیه‌های کارگری و کارفرمایان است که باعث می‌شود بسیاری از اختلافات اجتماعی پیش از تبدیل شدن به یک بحران سیاسی، از طریق مذاکره حل شوند.

5. پیشینه تاریخی

آخر اینکه، کشورهای اسکاندیناوی در روند تاریخی خود این فرصت را داشته‌اند که ترکیبی نادر از چهار ویژگی مهم «اشراف ضعیف، دهقانان نسبتاً آزاد، دولت مرکزی قوی، و دوری از جنگ‌ها»را همزمان داشته باشند؛ آن هم در حالی که در بیشتر نقاط جهان معمولاً یکی از این چهار عنصر وجود داشته است نه همه آنها.

البته که نباید به دام اغراق موفقیتهای آنان و مَثَل «مرغ همسایه غاز است» افتاد و داشته‌های ملی و مذهبی خود را نادیده گرفت. ولی آنان با درکی درست از لازمه‌های یک زندگی مطلوب و اصلاح شیوه حکمرانی توانسته‌اند بهشت را از آسمان به زمین بیاورند و همان آموزه‌هایی که ما شعار آسمانی‌اش را می‌دهیم به شعور زمینی تبدیل کنند و رفاه و آزادی و آرامش و پاکی را در زندگی خود پیاده کنند.

این برای ما درد است که گرت تینگارد اسوندسن، استاد علوم سیاسی دانشگاه آرهوس در دانمارک می‌گوید که ۲۵ درصد از «ثروت غیرقابل توضیح دانمارک» را اعتماد عمومی بالا تشکیل می‌دهد: مردم از یکدیگر شکایت نمی‌کنند، پولشان را برای دزدگیر هدر نمی‌دهند، کسب و کارشان را بدون تنظیم قراردادهای محضری و هزینه کردن برای آن پیش می‌برند، توافقات شفاهی برایشان معتبر و الزام‌آور است.

در مقابل به گفته دکتر حجت‌اله کاظمی رئیس دادگستری نی‌ریز شایع‌ترین جرائم کیفری نی‌ریزِ ما در سال گذشته مواردی چون: توهین به اشخاص عادی، ضرب و جرح عمدی، حمل مواد مخدر، تهدید، سرقت مستوجب تعزیر، تخریب مال دیگران، افترا و کلاهبرداری بوده است.

اینجاست که آن جمله معروف منسوب به سیدجمال‌الدین اسدآبادی معنا می‌یابد که: «به غرب رفتم اسلام دیدم ولی مسلمان ندیدم و به مشرق برگشتم اسلام ندیدم، ولی مسلمان دیدم».

بدرود