هدررفت ۳۵ درصدی آب در شبکه فرسوده نیریز
هدررفت حدود ۳۵ درصدی آب در شهر نیریز در حالی رخ میدهد که بخشی از شبکه آبرسانی این شهرستان فرسوده است و همزمان تغییر الگوی مصرف، استفاده گسترده از پمپ و تانکرهای خانگی و نوسان فشار در شبکه نیز به پیچیدهتر شدن وضعیت توزیع آب دامن زده است؛ وضعیتی که مسئولان میگویند حل آن بدون سرمایهگذاری سنگین برای بازسازی زیرساختها ممکن نیست. فرسودگی شبکه، فقط نشتی لوله نیست
یکی از مسئولان اداره کل امور آبفا استان فارس با تشریح وضعیت شبکههای آب در شهرستان نیریز میگوید فرسودگی شبکه تنها به نشتی لولهها محدود نمیشود.
به گفته او، شبکه فرسوده به شبکهای گفته میشود که یا دچار هدررفت آب باشد، یا عمر مفید آن به پایان رسیده باشد، یا از نظر جنس و مشخصات فنی دیگر پاسخگوی شرایط فعلی نباشد. به گفته این مسئول، عواملی مانند پایان عمر مفید خطوط، فرسودگی جنس لولهها، نامتناسب بودن قطر شبکه با توسعه شهری و حتی افزایش عمق دفن لولهها بر اثر تغییرات شهری، همگی در تعریف فرسودگی شبکه نقش دارند.
بر پایه آمار ارائهشده، میزان فرسودگی خطوط انتقال آب در شهر نیریز حدود ۲۴ درصد و در شبکههای روستایی این شهرستان حدود ۴۱ درصد برآورد میشود که نیریز را در ردههای آخر و جزو وخیمترین وضعیت در بین شهرستانهای فارس قرار میدهد. البته این اعداد صرفاً به معنای نشتی لولهها نیست و مجموعهای از شاخصهای فنی را شامل میشود.
هدررفت آب، مسئلهای فراتر از شکستگی لولهها
به گفته این مسئول استانی که نخواست نامش فاش شود، هدررفت آب در شهر نیریز حدود ۳۵ درصد است؛ رقمی که در شهر مشکان حدود ۳۰ درصد و در قطرویه با دارا بودن ۹۴ روستا و آبادی، نزدیک به ۴۰ درصد گزارش شده است.
اما مسئولان تأکید میکنند که این هدررفت فقط ناشی از نشتی شبکه نیست. عواملی مانند خرابی کنتورها، خطا در قرائت، سرریز مخازن، نوسانات فشار شبکه، تأخیر در رسیدگی اکیپهای اتفاقات و حتی شیوه بهرهبرداری از مخازن و پمپاژ نیز در محاسبه هدررفت آب اثرگذار هستند.
به گفته وی، در برخی مناطق ممکن است اتفاقات شبکه کمتر باشد، اما بهجای آن سرریز مخازن یا مشکلات بهرهبرداری وجود داشته باشد؛ بنابراین در ارزیابی نهایی همه این عوامل در کنار هم سنجیده میشود.
نوبتبندی آب و فشار بیشتر بر شبکه
وضعیت تأمین آب در نیریز نسبت به گذشته تغییر کرده است. در سالهای قبل آب بهصورت ۲۴ ساعته در شبکه جریان داشت؛ اما اکنون در بخشی از ساعات شب آب قطع میشود و شبکه بهصورت نوبتی کار میکند.
به گفته مسئولان، در حال حاضر حدود ۸ تا ۱۰ ساعت در شبانهروز آب در شبکه وجود ندارد. این شرایط از یک سو ممکن است میزان هدررفت را در ظاهر کاهش دهد؛ اما از سوی دیگر باعث افزایش فشار شبکه در زمان وصل آب شده و نوسانات فشار شبکه توزیع، باعث خسارت میشود.
پمپ و تانکر؛ تغییری که شبکه را دگرگون کرد
یکی از مهمترین تغییرات در الگوی مصرف آب در نیریز، گسترش استفاده از پمپ و تانکرهای ذخیره خانگی است.
این مسئول استانی میگوید این تجهیزات نظم طبیعی شبکه توزیع آب را بر هم زده است. در گذشته چنین تجهیزاتی در خانهها به این گستردگی وجود نداشت و اگر هم برخی خانوارها مخزن ذخیره داشتند، استفاده از آن محدود بود.
اما اکنون در بسیاری از خانهها پمپ و تانکر نصب شده و همین موضوع فشار مضاعفی بر شبکه وارد کرده است؛ بهگونهای که حتی اگر وضعیت منابع آبی بهتر شود و بارندگیها افزایش یابد، بازگشت به شرایط توزیع ۲۴ ساعته گذشته ساده نخواهد بود.
شبکهای گسترده با هزینههای سنگین بازسازی
رئیس اداره امور آبفای نیریز هم با اشاره به وضعیت زیرساختهای آبرسانی میگوید: طول شبکه انتقال و توزیع آب در شهرستان نیریز حدود ۷۰۰ کیلومتر است و نگهداری و اصلاح این شبکه گسترده نیازمند منابع مالی قابل توجه است.
به گفته محمدباقر ایرانی، بخشی از هدررفت آب ناشی از فرسودگی خطوط، شکستگیها و همچنین انشعابات غیرمجاز است. در برخی روستاها نیز استفاده از آب شرب برای مصارفی مانند آبیاری درختان، حیاط یا دامداری فشار بیشتری بر شبکه وارد میکند.
ایرانی میگوید در سالهای اخیر اقداماتی برای اصلاح شبکه انجام شده است؛ از جمله تعویض حدود ۶۰۰ متر خط لوله در محمودآباد و برنامهریزی برای اصلاح خطوط در مناطقی مانند نصیرآباد، قطرویه و مشکان.
نصیرآباد، نمونهای از مشکلات زیرساختی
در سال ۱۴۰۰ و در اقدامی عجولانه و غیرکارشناسی، بخشی از آب شهری به مجموعه روستاهای نصیرآباد منتقل شد. آن هم در شرایطی که زیرساختهای آن منطقه اصلاح نشده بود و همین مسئله، هدررفت زیادی برای آب نیریز در پی داشت. به گفته رئیس اداره امور آبفا نیریز، این منطقه پیش از آن دارای چاه و خط انتقال قدیمی بود که چهار مخزن را تغذیه میکرد؛ اما به دلیل فرسودگی بالا نیاز به جایگزینی داشت.
در حال حاضر آب مورد استفاده در نصیرآباد از ترکیب آب شهری و آب چاه تأمین میشود. به گفته او، کیفیت آب چاه در گذشته چندان مناسب نبود، اما اختلاط آن با آب شهری باعث بهبود شرایط مصرف شده است.
ایرانی همچنین توضیح میدهد که پس از بارندگیهای اخیر، حجم آب چاه افزایش یافته، اما کیفیت آن کمی کمتر شده که بهتدریج بهبود پیدا میکند.
مشکل بزرگ، کمبود اعتبار برای اصلاح شبکه
با وجود نیاز گسترده به بازسازی شبکه، تأمین منابع مالی همچنان بزرگترین مانع در این مسیر است.
به گفته یکی از مسئولان امور آبفا استان، اگر تنها ۲۵ درصد از شبکه شهری نیریز نیازمند اصلاح باشد، این رقم معادل حدود ۱۰۰ کیلومتر شبکه خواهد بود؛ پروژهای که با توجه به افزایش هزینه لوله، حفاری، آسفالت و بازسازی معابر، به اعتبارات بسیار سنگینی نیاز دارد.
رئیس اداره امور آبفای نیریز نیز تأکید میکند که هرچند بودجههایی برای اصلاح شبکه در نظر گرفته میشود، اما میزان تخصیص واقعی با نیازهای شهرستان فاصله زیادی دارد.
به گفته او، برای تأمین منابع بیشتر، مکاتبات و نشستهایی با فرمانداری و نماینده مجلس انجام شده و برنامه این است که با همکاری شوراهای اسلامی و بخشداریها، تأمین لوله و مصالح بهصورت مرحلهای و روستا به روستا ادامه پیدا کند.
آینده شبکه آب نیریز
در حالی که بهبود نسبی بارندگیها در سال جاری وضعیت منابع آب را تا حدی بهتر کرده است، مسئولان تأکید میکنند که مشکل اصلی نیریز همچنان زیرساختهای فرسوده و برهم خوردن نظم توزیع آب است.
به گفته کارشناسان، بدون تأمین اعتبارات کافی برای بازسازی گسترده شبکه و اصلاح الگوی مصرف، کاهش محسوس هدررفت آب در این شهرستان به سادگی امکانپذیر نخواهد بود.
