سهم نامآوران نیریز از حافظه شهری فارس کجاست؟
افتتاح تقاطع غیرهمسطح آیتا... اصطهباناتی در ورودی جنوب شرق شیراز، بار دیگر موضوع مهمی را پیش چشم افکار عمومی شهرستانهای فارس قرار داد. توجه به این مسئله که نامگذاریها در شهرهای بزرگ، میتواند بخشی از سیاست فرهنگی، هویتی و حتی دیپلماسی شهری محسوب شود.
در روزهای گذشته، تقاطع غیرهمسطح آیتا... اصطهباناتی در محل اتصال بزرگراه خلیج فارس و بزرگراه شهید استوار شیراز با اعتباری حدود ۳۵۰ میلیارد تومان به بهرهبرداری رسید. این پروژه که به گفته مسئولان شهرداری شیراز یکی از گرههای مهم ترافیکی جنوب و شرق این کلانشهر را برطرف و نقش استراتژیکی در اتصال چهار محور کلیدی (بلوارهای خلیج فارس، تختجمشید، اتحاد و کفترک) ایفا میکند، از نظر عمرانی پروژهای مهم و قابل توجه است؛ اما برای برخی از شهروندان نیریزی، نکتهای فراتر از ابعاد فنی و ترافیکی آن جلب توجه کرده است: نامگذاری این پروژه به نام یکی از بزرگان شهرستان استهبان.
البته این حق بزرگانی مانند آیتالله اصطهباناتی است. به احتمال زیاد، پیگیریهای خوب و مستمر نخبگان و مدیران آن شهرستان در این نامگذاری به حق، مؤثر بوده است.
یکی از شهروندان نیریزی در پیامی خطاب به هفتهنامه نیریزان فارس نوشته است:
«ای کاش ما مردم نیریز هم مدیران فعالتری داشتیم تا به نام بزرگان نیریز هم در شیراز طرحی نامگذاری میشد. کاش شورا و شهرداری ارتباط بیشتری میگرفتند.»
این جمله کوتاه، پرسشی جدی را پیش روی مدیریت شهری، شورای اسلامی شهر، نهادهای فرهنگی و حتی مسئولان سیاسی و اجتماعی نیریز قرار میدهد:
آیا نیریز با پیشینه تاریخی، فرهنگی، علمی و مذهبی خود، سهم شایستهای در نامگذاریها و نمادهای عمومی استان فارس دارد؟
در ادبیات مدیریت شهری، نامگذاری معابر، میادین، بوستانها، تقاطعها و پروژههای شاخص، اقدامی نمادین، اما اثرگذار است. هر نام، یک نشانه است؛ نشانهای از این که یک شهر یا استان چه شخصیتهایی را ارج مینهد، چه گذشتهای را به یاد میآورد و چه هویتی را به نسلهای آینده منتقل میکند.
وقتی نام یک دانشمند، شهید، شاعر، پژوهشگر، خیر، هنرمند یا شخصیت اثرگذار بر یک پروژه شهری قرار میگیرد، آن نام از محدوده کتابها و خاطرات محلی خارج و به بخشی از حافظه عمومی مردم تبدیل میشود. رهگذران، رانندگان، دانشآموزان، گردشگران و شهروندان هر روز با آن نام مواجه میشوند و بهتدریج، آن شخصیت در ذهن جامعه زنده میماند.
از این منظر، نامگذاری تقاطع مهمی در شیراز به نام آیتا... اصطهباناتی، افزون بر ارزش عمرانی پروژه، حامل یک پیام هویتی نیز هست: شهرها و شهرستانهایی که پیگیرتر، منسجمتر و فعالتر عمل میکنند، بهتر میتوانند نام بزرگان خود را در سطح استان و حتی کشور مطرح کنند.
نیریز یکی از شهرستانهای ریشهدار فارس است؛ شهری که پیشینه آن در تاریخ، فرهنگ، دین، معماری، خوشنویسی، علم و... قابل توجه است. این شهرستان در طول تاریخ، شخصیتهای اثرگذار بسیاری در حوزههای مختلف داشته و از ظرفیتهای مهمی برای معرفی در سطح استان و کشور برخوردار است.
با این حال، پرسش اینجاست که آیا این ظرفیتها به اندازه کافی مستندسازی و معرفی به استان و کشور شدهاند؟
آیا شورای شهر، شهرداری، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی، آموزش و پرورش، نهادهای مذهبی، انجمنهای فرهنگی و فعالان اجتماعی نیریز، فهرستی جامع و قابل دفاع از بزرگان این شهرستان تهیه کردهاند؟
آیا برای معرفی این نامها به کمیسیونهای نامگذاری شهر شیراز، شورای اسلامی شهر شیراز، استانداری فارس یا سایر نهادهای تصمیمگیر، مکاتبه و رایزنی مستمر انجام شده است؟
شورای شهر میتواند در این زمینه چند اقدام مشخص و عملی انجام دهد:
۱- تشکیل کارگروه شناسایی نامآوران نیریز
نخستین گام، تشکیل کارگروهی با حضور نمایندگان شورا، شهرداری، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش، دانشگاهیان، پژوهشگران محلی، روحانیون، معتمدان و اصحاب رسانه است. مأموریت این کارگروه باید شناسایی، مستندسازی و اولویتبندی شخصیتهای برجسته نیریز باشد.
۲- تهیه پرونده مستند برای هر شخصیت
برای پیشنهاد نام یک شخصیت در سطح استان، تنها علاقه و شناخت محلی کافی نیست. باید پروندهای مستند شامل زندگینامه، آثار، خدمات، جایگاه علمی یا اجتماعی، اسناد تاریخی، تصاویر، منابع مکتوب و دلایل اهمیت آن شخصیت تهیه شود. چنین پروندهای قابلیت دفاع در کمیسیونهای رسمی نامگذاری را افزایش میدهد.
۳- رایزنی رسمی با شورای شهر و شهرداری شیراز
شیراز به عنوان مرکز استان، ظرفیت بالایی برای معرفی نامآوران شهرستانهای فارس دارد. شورا و شهرداری نیریز میتوانند از طریق مکاتبه رسمی، دیدارهای مشترک و ... پیشنهاد نامگذاری یکی از معابر، بوستانها، تقاطعها یا مراکز فرهنگی شیراز به نام یکی از بزرگان نیریز را مطرح کنند.
۴- استفاده از ظرفیت رسانههای محلی و استانی
رسانههایی مانند هفتهنامه نیریزان فارس میتوانند در معرفی شخصیتهای برجسته نیریز نقش کلیدی داشته باشند. انتشار سلسله مطالبی در طول ۲۵ سال انتشار از بزرگان نیریز و به قلم اساتید مختلف این دیار، میتواند زمینه این مهم را فراهم کند.
۵- نامگذاریهای داخلی در خود نیریز
پیش از مطالبه از مرکز استان، لازم است خود نیریز نیز در نامگذاریهای شهری، نسبت به بزرگان خود حساستر باشد. اگر شخصیتهای برجسته نیریز در همین شهر بهدرستی معرفی نشده باشند، انتظار معرفی آنان در سطح شیراز یا استان دشوارتر خواهد بود.
البته طرح این موضوع نباید به معنای رقابت منفی میان شهرستانهای فارس تلقی شود. این که نام یکی از بزرگان استهبان بر تقاطع غیرهمسطح مهمی در شیراز نهاده شده، اتفاقی ارزشمند است و میتواند الگویی برای دیگر شهرستانها باشد. مسئله این نیست که چرا نام یک شخصیت استهبانی بر پروژهای در شیراز قرار گرفته است؛ مسئله این است که چرا نیریز از ظرفیتهای مشابه خود کمتر بهره برده است؟
فارس، استانی با تنوع فرهنگی و تاریخی گسترده است. شیراز نیز به عنوان مرکز استان، میتواند ویترینی برای معرفی همه شهرستانهای فارس باشد؛ از لار و جهرم تا آباده، استهبان، فسا، داراب، کازرون، اقلید و نیریز؛ بنابراین مطالبه نیریزیها، اگر دقیق و مستند و محترمانه پیگیری شود، نهتنها مطالبهای محلی، بلکه اقدامی در جهت تقویت هویت فرهنگی استان است.
شورا، شهرداری و نهادهای فرهنگی نیریز باید برای معرفی بزرگان این شهرستان در سطح استان، نقشه راه مشخصی تدوین کنند. زیرا اگر ما نام بزرگان خود را پیگیری نکنیم، نباید انتظار داشته باشیم دیگران بهجای ما این کار را انجام دهند.
