اینترنت کند، کلاسها نیمهجان
چند ماهی از مجازی شدن دوباره کلاسهای درس و برگزاری آموزش بر بستر اینترنت میگذرد؛ شرایطی که اگرچه برای ادامه روند آموزش راهحلی ناگزیر به نظر میرسید، اما برای بسیاری از دانشآموزان، دانشجویان، والدین و معلمان با خستگی، نگرانی و افت کیفیت یادگیری همراه بوده است. آموزش مجازی دیگر تجربهای تازه نیست؛ اما استمرار آن این پرسش را پررنگتر کرده که آموزش غیرحضوری در عمل چه اثری بر یادگیری گذاشته و سهم اینترنت کند، قطعیهای مکرر و دسترسی نابرابر به زیرساختهایی مانند فیبر نوری در این میان چقدر بوده است؟
مشاهدات میدانی نیریزان فارس نشان میدهد بسیاری از معلمان، خانوادهها، دانشجویان و دانشآموزان معتقدند مهمترین مشکل آموزش مجازی، نه صرفاً برگزاری کلاس، بلکه سرعت پایین اینترنت و کاهش کیفیت یادگیری است. وقتی اینترنت سرعت کافی نداشته باشد، نه حضور بهموقع در کلاس ممکن است و نه امکان جستوجو و تحقیق علمی در فضای آنلاین فراهم میشود.
سرعت پایین اینترنت، زمان مفید آموزش را کم میکند
یکی از اصلیترین انتقادها به آموزش مجازی، سرعت پایین اینترنت و ناپایداری اتصال است. دانشآموزی که چند بار از کلاس خارج میشود، صدای معلم را ناقص میشنود یا فایل آموزشی را با تأخیر دریافت میکند، بهمرور از جریان آموزش عقب میماند. معلمان میگویند بخشی از زمان کلاس صرف تکرار مطالبی میشود که بهدلیل اختلال اینترنت به گوش همه نرسیده است.
یک معلم با بیش از ۳۵ سال سابقه تدریس در اینباره میگوید: «خوشبختانه قرار است امتحانات پایانی حضوری برگزار شود. آنجاست که میتوان فهمید آموزش مجازی چقدر اثر داشته است. در کلاس آنلاین خیلی وقتها دانشآموز فقط حضورش را ثبت میکند و معلوم نیست واقعاً پای کلاس نشسته یا نه. امکان پرسش و پاسخ هم بهدلیل اختلال صدا و تصویر یا قطع و وصل اینترنت، به اندازه کلاس حضوری نیست و انتقال مفاهیم عمیقتر سختتر میشود. حتی در آزمونها هم گاهی مشخص میشود دانشآموز پاسخها را از هوش مصنوعی گرفته یا از روی کتاب و جزوه تقلب کرده است.»
یکی از معلمان دوره متوسطه اول نیز میگوید: «بیش از یکربع از زمان کلاس صرف این میشود که یکی میگوید صدا قطع است و دیگری میگوید تصویر نمیآید. وقتی زمان مفید آموزش کم میشود، طبیعی است کیفیت یادگیری هم پایین بیاید؛ آن هم در سال تحصیلی که آموزش مجازی چند هفته نبود و ماهها ادامه داشت. بهنظر من تأثیر چندانی برای دانشآموزان نداشت. اگر قرار است آموزش مجازی ادامه داشته باشد، باید زیرساختهایی مثل فیبر نوری هم فراگیر و هزینه نصب آن برای مردم قابلپرداخت شود.»
طاهره زارع مدرس زبان خارجی، معتقد است: «اگر آموزش آنلاین با همین سرعت اینترنت ادامه پیدا کند، آموزش زبان خارجی برای کودکان زیر شش سال در آینده عملاً تعطیل میشود؛ زیرا آموزش زبان به کودکان تخصصی است و با آموزش زبان فارسی تفاوت زیادی دارد و والدین هم نمیتوانند بهخوبی جای معلم را بگیرند.»
او میافزاید قطعیهای مکرر و محدودیت در ارسال کلیپ و ویدئو، آموزش مجازی را دشوار کرده است. به گفته او، برنامههایی مانند فنوتک و اسکایروم امکانات بهتری دارند؛ اما هزینه بیشتری برای خانوادهها ایجاد میکنند و حتی در برخی موارد خدمات خارج از کشور نیز فیلتر میشود. زارع همچنین به هزینه بالای نصب فیبر نوری اشاره میکند و میگوید همین موضوع باعث شده بسیاری از خانوادهها امکان استفاده از اینترنت پرسرعت را نداشته باشند.
ضعف اینترنت، زمان طلایی را از دانشآموزان گرفته است
دانشآموزان نیز تجربه مشابهی دارند. آنها میگویند سرعت اینترنت بسیار پایین است و دسترسی به فیبر نوری نیز بهدلیل هزینه بالا یا نبود زیرساخت در بسیاری از مناطق شهر امکانپذیر نیست.
محمدنوید ایراندوست، دانشآموز پایه یازدهم، میگوید: «از ساعت ۹ تا ۱۲ صبح اینترنت خیلی ضعیف میشود و بخشی از توضیحات معلم را از دست میدهیم. وقتی این اتفاق چند بار تکرار شود، رشته درس از دستمان درمیرود. من احساس میکنم یادگیری نسبت به کلاس حضوری خیلی کمتر بوده است؛ چون در خانه تمرکز کمتری داریم.»
آریا، دانشآموز پایه سوم نیز از وضعیت اینترنت در مسکن مهر گلایه دارد: «بیشتر وقتها با گوشی مادرم وارد کلاس میشوم. وقتی اینترنت ضعیف میشود، معلم فکر میکند حواسم نیست و جلوی بچهها سرزنشم میکند؛ در حالی که مشکل از اتصال است. بعضی کلاسها را از دست میدهم و احساس میکنم از بقیه عقب افتادهام.»
مادر او میگوید: «قبل از عید خواستیم فیبر نوری نصب کنیم؛ اما هزینه آن حدود هفت تا هشت میلیون تومان میشد. از طرفی نگران بودیم سرعت بالای اینترنت باعث شود بچه بیشتر وقتش را صرف بازی کند.»
کیمیا مهدوی، دانشآموز ۱۲ ساله کلاس ششم میگوید: «سرعت اینترنت خیلی پایین بود و احساس میکنم واقعاً چیز زیادی از درسها یاد نگرفتم.»
سارا عباسزاده، دانشآموز پایه یازدهم نیز معتقد است: «این چند ماه با همه سختیهایش گذشت؛ اما سرعت پایین اینترنت، هم روند کلاسها را کند کرده و هم در زمان تستزنی برای کنکور مشکل ایجاد کرده است. در دورهای هستیم که زمان برایمان اهمیت زیادی دارد و ضعف اینترنت بخشی از این زمان طلایی را از ما میگیرد.»
اشکان اسدی دانشآموز پایه نهم، میگوید: «کلاس وصل بود؛ اما ذهن نه. اول فکر میکردیم آموزش مجازی راحتتر است، اما بعد فهمیدیم تمرکز در خانه خیلی سختتر از کلاس حضوری است. گاهی معلم توضیح میدهد، اما صدا قطع است؛ کلاس برگزار میشود، اما یادگیری کامل نیست.»
آموزش مجازی هزینه پنهان دارد
برای بسیاری از والدین نیریزی، آموزش مجازی فقط مسئله درس نیست، بلکه مجموعهای از هزینههای پیشبینینشده را به خانوادهها تحمیل کرده است؛ از خرید گوشی و تبلت گرفته تا تهیه اینترنت.
بررسیهای میدانی نشان میدهد بسیاری از والدین از کیفیت پایین اینترنت گلایه دارند و نگران تأثیر آن بر تحصیل فرزندانشان هستند. آنها میگویند وقتی صدا با تأخیر میرسد یا کلاس از دسترس خارج میشود، دانشآموز انگیزه خود را از دست میدهد.
راضیه نجفی مادر سه دانشآموز، میگوید: «اوایل آموزش مجازی مجبور شدیم دو گوشی جداگانه بخریم و حالا هم باید دائماً اینترنت تهیه کنیم. مشکل اینجاست که بخشی از این اینترنت صرف بازی و دیدن فیلم میشود. از طرفی بچههای کلاس اول و دوم نمیتوانند بهتنهایی کلاس را مدیریت کنند و یکی از والدین باید کنارشان باشد.»
سعیده بقری نیز که فرزندش کلاس سوم ابتدایی است، میگوید: «برای آموزش آنلاین، هم معلم و هم دانشآموز باید اینترنت پایدار داشته باشند. وقتی اینترنت قطع میشود یا صدا میپرد، بچه عصبی میشود و تمرکزش را از دست میدهد. هرچند معلمان تلاش میکنند، اما کیفیت یادگیری پایین آمده است.»
یکی دیگر از والدین میگوید: «فیبر نوری با سرعت ۴۰۰ مگ نصب کردیم؛ اما تفاوت زیادی با اینترنت معمولی احساس نکردیم. در این شرایط بخش زیادی از مسئولیت آموزش بر دوش والدین افتاده است.»
با این حال، برخی خانوادهها معتقدند فیبر نوری تفاوت محسوسی ایجاد میکند. یکی از والدین میگوید: «با فیبر نوری کلاسها بدون قطعی برگزار میشود؛ اما همه به این امکان دسترسی ندارند. علاوه بر اینترنت، مهارت معلم هم مهم است؛ بعضی معلمان واقعاً کلاس را زنده و جذاب برگزار میکنند.»
آموزش مجازی؛ آسانتر، اما پرهزینه
دانشجویان نیز از آسیبهای آموزش آنلاین در امان نبودهاند؛ بهویژه در درسهای عملی، آزمایشگاهی و کارگاهی. بسیاری از آنها معتقدند آموزش مجازی نمیتواند جایگزین کامل آموزش حضوری باشد.
ندا لطفی، دانشجو، میگوید: «با هر بار قطع شدن اینترنت انگار از کلاس پرت میشوی بیرون. حتی در امتحانات هم بعضی از دوستانم نتوانستند وارد سامانه شوند و آن درس به ترم بعد موکول شد.»
یکی از دانشجویان مهندسی نیز میگوید: «برای درسهای عملی، آموزش مجازی اصلاً جواب نمیدهد. گاهی بعد از شیفت کاری مجبورم در ماشین در کلاس آنلاین شرکت کنم. هزینه اینترنت هم بالاست و وقتی کلاس تصویری چند ساعت طول میکشد و مدام قطع و وصل میشود، بازدهی پایین میآید.»
سعید. م، مدرس دانشگاه فرهنگیان، معتقد است: «دانشآموزان امروز کارآفرینان و معلمان آینده هستند. اگر فرصت تعامل، پژوهش و جستجوی علمی نداشته باشند، نمیتوانند مهارتهای قرن بیستویکم را کسب کنند.»
فرزانه یاربی، استاد دانشگاه و مادر دو دانشآموز نیز میگوید: «سرعت اینترنت در یادگیری و تمرکز نقش مهمی دارد، اما خود دانشآموز هم باید مسئولیتپذیر باشد. برخی دانشجویان صرفاً برای ثبت حضور وارد کلاس میشوند.»
فیبر نوری؛ راهحلی که نیمهکاره مانده است
در بحث کیفیت اینترنت، نام فیبر نوری بیش از گذشته مطرح میشود؛ فناوریای که میتواند سرعت و پایداری بیشتری فراهم کند و کیفیت آموزش آنلاین را بهبود دهد. اما دسترسی به آن برای همه امکانپذیر نیست.
رئیس اداره مخابرات نیریز، میگوید: «بهرهمندی از این فناوری به توسعه زیرساختهای شهری، هزینه اجرای شبکه و آمادگی ساختمانها برای اتصال به این بستر بستگی دارد.»
به گفته مهدی علیدوستان، پیمانکار نصب فیبر نوری منازل با نمایندگی ایرانسل فعالیت خود را متوقف کرده و همین موضوع دسترسی عمومی را با دشواری روبهرو کرده است. با این حال، در برخی مناطق شهر در صورت درخواست ساکنان یک کوچه، امکان پیگیری و اجرای زیرساخت فیبر نوری وجود دارد.
علیدوستان میافزاید تاکنون ۱۵۰ مشترک خانگی در نیریز برای دریافت فیبر نوری ثبتنام کرده و از این خدمات استفاده میکنند.
با این حال آنچه بیش از همه نگرانکننده به نظر میرسد، گسترش شکاف آموزشی بهدلیل شکاف اینترنتی است. دانشآموز یا دانشجویی که به اینترنت پایدار، ابزار مناسب و فضای آرام برای مطالعه دسترسی دارد، طبیعتاً وضعیت بهتری نسبت به فردی دارد که با یک گوشی مشترک و اینترنت ضعیف در کلاس شرکت میکند.
در چنین شرایطی، آموزش مجازی ممکن است فاصله میان گروههای مختلف را بیشتر کند؛ فاصلهای که میتواند به افت انگیزه، ضعف پایه درسی و کاهش اعتمادبهنفس در میان دانشآموزان منجر شود؛ تجربهای که به گفته بسیاری از معلمان و خانوادهها، نیازمند بازنگری جدی در سیاستهای آموزشی است.
