واکسن‌های کشف شده اما ناشناس!

◼ واکسن وبا (ویبریوکلرا) (Cholera Vaccine)

امروزه بیماری وبا در بسیاری از کشور‌های آفریقایی و آسیایی به صورت بومی مشاهده می‌شود.

این بیماری در هر سال باعث ابتلای ۴- ۱ میلیون نفر در سراسر جهان و مرگ ۱۴۳ - ۲۱ هزار نفر می‌شود. به نظر می‌رسد با تغییرات آب و هوایی در کره زمین و افزایش شهرنشینی، این ارقام در دهه آینده رو به افزایش باشد.

گروه هدف واکسن:

◼ ۲ تا ۵ سالگی: ۳ دز (با فاصله حداقل یک هفته و حداکثر ۶ هفته)

◼ بعد از ۶ سالگی: ۲ دز (با فاصله حداقل یک هفته و حداکثر ۶ هفته)

◼ حداقل سن مجاز برای دریافت واکسن ۲ سالگی است.

- از ۱۲ ماهگی به بعد ۲ دز (با فاصله حداقل ۲ هفته)

اثربخشی واکسن:

بیش از ۶۰ درصد: ایمنی زایی واکسن در کودکان زیر ۵ سال کمتر است.

مدت ایمنی زایی:

◼ تا ۲ سال بعد از دز دوم (تا ۶ ماه برای کودکان ۲ تا ۵ ساله)

◼ تا ۳ سال بعد از دز دوم

نیاز به یادآور:

در صورت تداوم خطر مواجهه، در کودکان ۲ تا ۵ ساله، هر ۶ ماه یک بار و در سن بالای ۶ سال، هر ۲ سال یک بار سری کامل واکسیناسیون تکرار می‌شود.

در صورت تداوم خطر مواجهه، هر ۳ سال یک بار سری کامل واکسیناسیون تکرار می‌شود.

موارد منع مصرف:

سابقه واکنش شک حساسیتی بعد از دریافت دز قبلی واکسن

نکات:

◼ ایمنی زایی واکسن در کودکان زیر ۵ سال کمتر است.

◼ از یک ساعت قبل تا یک ساعت بعد از تجویز Dukoral، باید از دریافت مایعات و مواد غذایی اجتناب شود.

◼ واکسن ویبریوکلرا را می‌توان هم زمان با تمامی واکسن‌ها (از جمله قطره فلج اطفال) تجویز کرد.

◼ در شرایط طغیان بیماری، واکسیناسیون برای پیشگیری از گسترش بیماری به سایر مناطق، کمک کننده است.

◼ با وجود اثر واکسن ویبریوکلرا در پیشگیری از ابتلا به بیماری وبا در مناطق بومی و در موارد طغیان بیماری، همچنان درمان صحیح و به موقع بیماران، تأمین آب آشامیدنی سالم و رعایت بهداشت، سنگ بنای اصلی کنترل بیماری وبا می‌باشد.

ایمن سازی کشوری: در حال حاضر واکسن ویبریوکلرا جزو برنامه ایمن سازی کشوری نیست.

******

◼واکسن هاری (Rabies Vaccine)

هاری یک بیماری ویروسی قابل پیشگیری با واکسن است. این بیماری در ۱۵۰ کشور جهان و در تمام قاره‌ها به جز قطب جنوب وجود دارد.

هر ساله ده‌ها هزار نفر از مردم، بیشتر در آسیا و آفریقا به علت هاری می‌میرند. مرگ به دنبال هاری در ۹۹ درصد از موارد بیماری گزارش شده است و ۹۵ درصد از موارد مرگ در قاره آسیا و آفریقا رخ می‌دهد. بالاترین گزارش مرگ و میر مربوط به هند است. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال ۲۰۱۴، فقط ۴ مورد مرگ ناشی از هاری در کشور ایران و ۱۲۴۶ مورد در کل جهان وجود داشته است.

هدف بسیاری از سازمان‌های جهانی از جمله WHO، رساندن آمار مرگ ناشی از هاری به صفر در سال ۲۰۳۰ است.

گروه هدف واکسن:

واکسیناسیون قبل از تماس: در هر فردی که در معرض خطر تماس با ویروس هاری باشد، مانند کارکنان آزمایشگاه‌ها، دامپزشکان، افرادی که با دام سر و کار دارند، مأمورین در تماس با حیوانات وحشی و مسافرین به مناطق با خطر بالای هاری توصیه می‌شود.

واکسیناسیون بعد از تماس: فردی در معرض خطر هاری و کاندیدای دریافت واکسن پس از گزش محسوب می‌شود که توسط دندان‌های یک حیوان پستاندار دچار زخم یا خراش در روی پوست شده، یا خراش‌های پوستی یا غشا‌های مخاطی فرد، به بزاق یا سایر مواد بالقوه عفونی حیوان مثل بافت‌های عصبی آلوده شده باشد.

اثربخشی واکسن:

مصرف واکسن همراه با ایمونوگلوبولین (RIG) سبب پیشگیری در حدود ۱۰۰ درصد افراد در معرض خطر می‌شود.

عوارض جانبی:

۱ - عوارض موضعی مانند درد، قرمزی، تورم و خارش در محل تزریق در ۲۵ - ۱۵ درصد بزرگسالان گزارش شده است.

۲ - عوارض سیستمیک خفیف مانند سردرد، تهوع، درد شکم، درد عضلانی و گیجی در ۲۰ - ۱۰ درصد موارد مشاهده می‌شود.

۳- معمولاً حسایت به واکسن ظرف ۲۱ - ۲ روز بعد از تزریق رخ می‌دهد و با کهیر ژنرالیزه، آرترالژی، آرتریت، آنژیوادم، تهوع، استفراغ، تب و ضعف مشخص می‌شود. این عارضه در ۶ درصد بزرگسالان گزارش شده است.

موارد منع مصرف:

از آن جایی که بیماری کشنده است، هیچ‌گونه منع مصرفی برای مصرف واکسن سلولی حتی در شیرخواران و زنان باردار در موارد بعد از تماس وجود ندارد.

******

◼واکسن هپاتیت (Hepatitis A Vaccine A)

اولین توصیف از بیماری هپاتیت A تحت عنوان زردی اپیدمیک، توسط بقراط ارائه شد. طی قرون گذشته نیز موارد متعددی از بروز طغیان‌های زردی خصوصاً در اردوگاه‌های نظامی به ثبت رسیده است.

در سال ۲۰۱۶ حدود ۷۱۳۴ مرگ در اثر هپاتیت A رخ داد که مجموعاً ۵/ ۰ درصد مرگ‌های ناشی از هپاتیت‌های ویروسی را شامل می‌شود.

گروه هدف:

یک‌سال و بالاتر

اثربخشی واکسن:

۹۴ تا ۱۰۰ درصد بعد از ۲ دز

مدت ایمنی زایی: حداقل تا ۱۰ سال پس از دز دوم

نیاز به دز بوستر: ندارد

موارد منع مصرف:

سابقه واکنش شک حساسیتی بعد از دریافت دز قبلی واکسن

ایمن‌سازی کشوری:

در حال حاضر تا زمان تکمیل اطلاعات به دست آمده از تحقیقات ملی، واکسن هپاتیت A جزو برنامه جاری واکسیناسیون در کشور نمی‌باشد.