واکسن‌های کشف شده اما ناشناس!

بخش نخست

◼ واکسن آبله مرغان (Varicella Vaccine)

آبله مرغان بیماری بسیار مسری است و در مناطق بدون واکسیناسیون اکثر افراد تا بزرگسالی و در بیش از ۹۰ درصد موارد تا قبل از ۱۵ سالگی مبتلا می‌شوند. کمتر از ۱۵ درصد بزرگسالان حساس بوده و میزان بستری شدن ۳- ۲ مورد در هر ۱۰۰۰ بیمار می‌باشد. میزان مرگ ناشی از واریسلا (آبله مرغان) یک مورد در هر ۶۰ هزار نفر است.

انواع واکسن:

واکسن تک ظرفیتی (MMRV) (Varicella) و واکسن چهار ظرفیتی همراه واکسن سرخک، سرخجه و اوریون (بناگوشک)

گروه هدف واکسن:

کودکان سالم ۱۲ ماهه یا بزرگتر

روش تجویز واکسن:

۵/۰ میلی لیتر زیر جلدی در دو نوبت، اولین نوبت در ۱۵ - ۱۲ ماهگی و نوبت دوم با حداقل ۳ ماه فاصله تجویز می‌شود. در برخی کشور‌ها دز دوم در ۱۸ ماهگی و در بعضی دیگر در سن ۶- ۴ سالگی توصیه می‌شود.

ایمنی زایی:

۷۶-۸۵ درصد بعد از دریافت یک نوبت واکسن در کودکان سالم بزرگتر از ۱۲ ماه و نزدیک به ۱۰۰ درصد بعد از دریافت دو نوبت واکسن.

اثربخشی واکسن:

اثر بخشی واکسن در پیشگیری از عفونت بعد از دریافت یک نوبت ۸۵ درصد و در پیشگیری از بیماری شدید بیش از ۹۵ درصد است. این میزان بعد از دریافت دو نوبت واکسن به ۹۸ درصد می‌رسد.

مدت ایمنی زایی:

طولانی مدت و گاه تا پایان عمر

عوارض جانبی:

در کل عوارض واکسن خفیف است و در ۵ - ۳۵ درصد موارد رخ می‌دهد.

موارد منع مصرف:

◼ بارداری

◼ کودکان با نقص ایمنی مادرزادی

◼ کودکان با نقص ایمنی سلولی اکتسابی مثل لنفوم، لوسمی یا سایر نئوپلاسم‌های بدخیم مغز استخوان و سیستم لنفاوی و درمان با مهارکننده‌های سیستم ایمنی

◼ سابقه واکنش آلرژیک شدید از جمله آنافیلاکسی به هر یک از اجزای واکسن

******

◼ واکسن تب زرد

تب زرد بیماری حاد خونریزی دهنده ویروسی است که توسط پشه‌های آلوده به ویروس منتقل می‌شود. تظاهرات آلودگی به ویروس از یک عفونت خفیف تا بیماری شدید با تب، ایکتر، نارسایی کلیه، خونریزی و مرگ طی ۱۰ - ۷ روز متغیر است. بیماری درحال حاضردر تمام یا بخش‌هایی از ۴۷ کشور (۳۴ کشور آفریقایی و ۱۳ کشور آمریکای مرکزی و جنوبی) بومی (اندمیک) است.

همه‌گیری (اپیدمی)‌های بزرگی از بیماری در نواحی با جمعیت متراکم غیر واکسینه و تعداد زیاد پشه گزارش شده است.

طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۳ حدود ۱۳۰ هزار نفر به بیماری مبتلا شده و حدود ۴۵ هزار مرگ ناشی از آن رخ داده است.

گروه هدف واکسن:

-یک دز واکسن تب زرد در برنامه جاری ایمن سازی کشور‌های اندمیک به شیرخواران، در سن ۱۲ - ۹ ماهگی تجویز می‌شود. (ایران جز کشور‌های بومی (اندمیک) نمی‌باشد.)

- تجویز این واکسن برای افراد ۹ ماهه و بزرگتری که به مناطق اندمیک بیماری سفر می‌کنند و همچنین برای افراد غیرواکسینه ۹ ماهه و بزرگتری که در کشور‌های اندمیک بیماری زندگی می‌کنند و قصد مهاجرت به کشور غیر اندمیک را دارند، توصیه می‌شود.

ایمنی زایی واکسن:

آنتی بادی در بیش از ۹۹ درصد دریافت کنندگان پس از ۳۰ روز ایجاد می‌شود.

مدت اثربخشی:

مدت حفاظت علیه بیماری حداقل ۳۰ - ۲۵ سال بوده و احتمالاً تا پایان عمر ادامه می‌یابد.

موارد منع مصرف:

۱- حساسیت شدید به اجزای واکسن شامل تخم مرغ پخته یا خام، محصولات حاوی تخم مرغ، گوشت مرغ، ژلاتین یا واکنش شدید آلرژیک به دز قبلی واکسن یا سایر واکسن‌های حاوی تخم مرغ (مانند واکسن فصلی آنفلوانزا)

۲ - سن کمتر از ۶ ماه

۳ - عفونت HIV با علامت یا CD۴ کمتر از ۲۰۰ در سن ۵ سال و بالاتر یا CD۴ کمتر از ۱۵ درصد در سن زیر ۵ سال.

۴- بیماری‌های تیموس همراه با اختلال در عملکرد سیستم ایمنی.

۵- نقایص اولیه سیستم ایمنی.

۶ -سرطان (نئوپلاسم) بدخیم.

۷- پیوند اعضاء.

۸- درمان با دارو‌های پایین آورنده قدرت دفاعی بدن.

******

◼ واکسن حصبه

(Typhoid Fever Vaccine)

حصبه (تیفوئید) یکی از عفونت‌های قابل پیشگیری با واکسن است که در بسیاری از کشور‌های درحال توسعه، باعث ایجاد بیماری شدید و مرگ و میر می‌شود. طبق آخرین آمار‌های جهانی در سال ۲۰۲۱، یازده میلیون نفر در سرتاسر جهان به این بیماری مبتلا و حدود ۱۲۸۰۰۰ تا ۱۶۱۰۰۰ مورد مرگ در اثر این بیماری اتفاق می‌افتد.

گروه هدف واکسن: افراد بالای دو سال

دفعات تجویز: یک دز

اثربخشی واکسن: ۵۶ درصد در افراد ۵- ۱۴ سال و ۸۰ درصد در افراد ۲- ۴ سال

مدت ایمنی زایی: از ۷ روز پس از واکسیناسیون تا ۳ سال

نیاز به دز یادآور: هر ۲ سال در افراد در معرض خطر توصیه می‌شود.

عوارض جانبی:

عوارض موضعی (درد، تورم، قرمزی و سفتی در محل تزریق)، تب، سردرد، ضعف و درد عضلانی

موارد منع مصرف: سابقه واکنش آنافیلاکسی بعد از دریافت دز قبلی واکسن

******

◼ واکسن زگیل تناسلی (HPV)

واکسن ویروس پاپیلومای انسانی (Human papillomavirus vaccine- HPV vaccine)

ویروس زگیل تناسلی (پاپیلومای انسانی) شایع‌ترین عامل عفونت ویروسی دستگاه تناسلی است که بیش از ۱۰۰ تیپ آن شناخته شده است. آلودگی به این ویروس از یک عفونت بی‌علامت تا ضایعات سرطانی متغیر است.

شیوع جهانی آلودگی به این ویروس در دستگاه تناسلی با سیتولوژی نرمال زنان حدود ۱۲ درصد و در مردان ۱۹ درصد است.

۱۶ تیپ پر خطر این ویروس در ایجاد سرطان‌ها مؤثر هستند. سرطان سرویکس ۸۴ درصد سرطان‌های مرتبط با HPV را شامل می‌شود.

سرطان سرویکس چهارمین سرطان شایع زنان و هفتمین سرطان شایع در کل جمعیت جهان است. در سال ۲۰۱۲ در جهان حدود ۶۳۰۰۰۰ مورد جدید سرطان مرتبط با HPV در زنان رخ داد که ۵۳۳۰۰۰ مورد آن سرطان سرویکس بوده است. در همین سال ۲۶۶۰۰۰ مورد مرگ در اثر سرطان سرویکس گزارش شد که معادل ۸ درصد مرگ‌های ناشی از سرطان در دنیا بوده است.

طبق آمار موجود در کشور، بروز سالانه سرطان سرویکس حدود ۹- ۷ درصد هزار نفر جمعیت بوده و این سرطان رتبه ۱۱ در بین سرطان‌های زنان را دارا است.

گروه هدف واکسن:

◼ در زنان و دختران: ۹ تا ۲۶ ساله (به طور معمول ۱۳ - ۹ سالگی)

◼ در پسران و آقایان: ۹ تا ۲۱ سالگی (به طور معمول ۱۳ - ۹ سالگی)

◼ این واکسن را از سن ۲۷ تا ۴۵ سالگی نیز تحت نظر بالینی پزشک می‌توان تجویز کرد.

این واکسن از سن ۲۱ سالگی به بعد معمولاً در همه جوانان به‌ویژه مردان همجنس‌گرا و افراد آلوده با HIV توصیه می‌شود، هرچند تزریق آن در سایر افراد نیز بلامانع است.

ایمنی زایی:

۹۰ تا ۹۹ درصد: تزریق واکسن مقداری حفاظت بر علیه تیپ‌هایی که در واکسن موجود نیستند نیز ایجاد می‌کند. به عنوان مثال با تزریق واکسن دو ظرفیتی و ۴ ظرفیتی، آنتی بادی بر علیه تیپ‌های ۳۱، ۳۳ و ۴۵ نیز ایجاد می‌شود. هر چند اهمیت بالینی و تداوم این حفاظت متقابل هنوز نامشخص است.

اثر بخشی:

اثر بخشی واکسن در مقابل تیپ‌های موجود در آن بسیار بالا و حدود ۹۷ درصد است.

مدت ایمنی زایی:

پس از تکمیل ایمن سازی، میزان آنتی بادی حداقل تا ۵ سال بالا می‌ماند. مدت حفاظت در مطالعات متعدد با وجود پایین آمدن سطح آنتی بادی از ۵ سال تا بیش از ۱۰ سال گزارش شده است.

نیاز به یادآور ندارد.

موارد منع مصرف:

۱ - حساسیت شدید (مانند آنافیلاکسی نسبت به دز قبلی واکسن یا هریک از اجزای آن)

۲- تجویز این واکسن در دوران بارداری توصیه نمی‌شود. قبل از تزریق واکسن باید از فرد دریافت کننده واکسن در مورد بارداری سؤال شود. انجام تست بارداری قبل از تزریق واکسن ضروری نبوده و در صورت تزریق نابجای این واکسن در بارداری، اقدامی لازم نیست.