سرطان؛ از پیشگیری تا درمان و تسکین

پس از بیماری‌های قلبی و عروقی، سرطان دومین علت مرگ‌ومیر در ایران است. سالانه حدود ۱۳۰ هزار نفر به سرطان مبتلا می‌شوند و نزدیک به ۷۰ هزار نفر بر اثر آن جان خود را از دست می‌دهند؛ به‌طور متوسط روزانه حدود ۲۰۰ نفر. بر اساس برآوردها، طی ۲۰ سال آینده این آمار دو برابر خواهد شد و در صورت عدم اقدام، این روند ادامه می‌یابد. به همین دلیل چهارم فوریه به عنوان روز جهانی سرطان نام‌گذاری شده است. در ایران نیز ۴ تا ۱۰ بهمن ۱۴۰۴ به عنوان هفته ملی مبارزه با سرطان با شعار «هیچ‌کس تنها نیست؛ با هم علیه سرطان از پیشگیری تا درمان و تسکین» نام‌گذاری شده است.

به‌منظور پیشگیری، تشخیص زودهنگام و کاهش عوارض سرطان، توجه به نکات زیر ضروری است:

۱- اصلاح باور‌های نادرست

باور‌های نادرست درباره سرطان مانع پیشگیری و درمان به‌موقع می‌شوند.

سرطان همیشه مساوی مرگ نیست؛ بسیاری از سرطان‌ها با غربالگری، تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع قابل کنترل یا درمان هستند. سرطان بیماری واگیردار نیست و نیازی به دوری از بیماران وجود ندارد.

سرطان الزاماً با درد شروع نمی‌شود؛ نداشتن درد به معنای نداشتن سرطان نیست. نمونه‌برداری مهم‌ترین روش تشخیص و جراحی یکی از روش‌های اصلی درمان است و باعث انتشار بیماری نمی‌شود.

۲- نقش سلامت روانی، معنوی و اجتماعی

کاهش استرس، سلامت روان و حمایت اجتماعی، کیفیت زندگی بیماران و اثربخشی درمان را افزایش می‌دهد. دوری از اضطراب، رقابت‌های ناسالم و تنش‌های مداوم ضروری است. خواب کافی (حدود ۷ ساعت در شب) به تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کند؛ کم‌خوابی میل به مصرف شیرینی را افزایش داده و ایمنی بدن را کاهش می‌دهد.

۳- تغذیه سالم و حفظ وزن مناسب

◻ حفظ وزن سالم و مصرف متعادل میوه، سبزی و غلات کامل، خطر ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها را کاهش می‌دهد.

◻ مصرف کالری بالا، قند‌ها و چربی‌های اشباع‌شده را کاهش دهید.

◻ از روش‌های پخت سالم مانند بخارپز و آب‌پز استفاده کنید.

◻ از مصرف غذا‌های نیم‌سوخته و سوخته پرهیز کنید.

◻ چاقی با افزایش التهاب و تغییرات هورمونی خطر برخی سرطان‌ها را بالا می‌برد.

◻ نوشیدنی‌های شیرین را حذف و آب را جایگزین کنید.

◻ از سرخ‌کردن غذا بپرهیزید و مصرف میوه و سبزی را جایگزین تنقلات چرب کنید.

۴- فعالیت بدنی منظم

فعالیت بدنی منظم (حداقل ۳۰ دقیقه در روز) خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را کاهش می‌دهد، به کنترل وزن، تنظیم هورمون‌ها و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کند و حتی پس از سال‌ها کم‌تحرکی نیز مفید است. پیاده‌روی تند، نرمش و فعالیت‌های سبک و در دسترس توصیه می‌شوند. حتی فعالیت کم بهتر از بی‌تحرکی است.

۵- محافظت از پوست در برابر آفتاب

قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید و آفتاب‌سوختگی‌های مکرر خطر سرطان پوست را افزایش می‌دهد. محافظت از پوست، به‌ویژه بین ساعات ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر، با استفاده از کرم ضدآفتاب، لباس مناسب، کلاه و عینک آفتابی ضروری است. کودکان و نوجوانان به محافظت بیشتری نیاز دارند.

۶- پرهیز از مصرف دخانیات

دخانیات مهم‌ترین عامل قابل پیشگیری سرطان هستند. انواع دخانیات حاوی هزاران ماده شیمیایی سمی و سرطان‌زا هستند. مصرف سیگار، قلیان و سایر دخانیات خطر ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها را افزایش می‌دهد و ترک آن در هر سنی مفید است. دود دست‌دوم نیز خطرناک است.

۷- پرهیز از مصرف الکل و مواد مخدر

مصرف الکل و مواد مخدر خطر ابتلا به سرطان‌هایی مانند پستان، کبد، دستگاه گوارش، ریه و مثانه را افزایش می‌دهد. مصرف هم‌زمان آنها خطر را چند برابر می‌کند. ترک مصرف، گامی مهم در پیشگیری است.

۸- آلودگی هوا

آلودگی هوا یک بحران سلامت است و خطر بیماری‌های قلبی، ریوی و سرطان را افزایش می‌دهد. کودکان، سالمندان و بیماران آسیب‌پذیرتر هستند. کاهش آلودگی هوا موجب بهبود کیفیت زندگی و سلامت عمومی می‌شود.

۹- پیشگیری از عفونت‌ها

برخی عفونت‌ها مانند هپاتیت و هلیکوباکتر پیلوری با سرطان مرتبط هستند. رعایت بهداشت، واکسیناسیون به‌موقع، درمان عفونت‌ها و پرهیز از رفتار‌های پرخطر جنسی، خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را کاهش می‌دهد.

۱۰- سابقه خانوادگی سرطان

برخی سرطان‌ها زمینه ارثی دارند، اما سابقه خانوادگی به معنای ابتلای قطعی نیست. آگاهی، غربالگری منظم و سبک زندگی سالم می‌تواند این خطر را کاهش دهد.

۱۱- توجه به علائم هشداردهنده

هر تغییر غیرعادی در بدن، توده‌ها، درد‌های مداوم یا تغییرات پایدار می‌تواند هشدار باشد. مراجعه سریع به پزشک، شانس تشخیص زودهنگام و درمان موفق را افزایش می‌دهد.

۱۲- شرکت در برنامه‌های غربالگری

۳۰ تا ۵۰ درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند. غربالگری منظم باعث تشخیص زودرس، کاهش مرگ‌ومیر و هزینه‌های درمانی می‌شود و نقش مهمی در نجات جان انسان‌ها دارد.