کاهش تعداد تنه و هرس هدفمند تنها راه عبور از بحران خشکسالی در انجیرستانها
در این نشست آموزشی که با حضور جمعی از انجیرکاران نیریز برگزار شد، دکتر مسلم جعفری با اشاره به شدت بیسابقه خشکسالیهای اخیر گفت: «درخت انجیر با ساختار فعلی خود در بسیاری از باغها قادر به تحمل شرایط جدید نیست. ما باید ساختار درخت را سبک کنیم تا نیاز آبی آن کاهش یابد.»
جعفری با اشاره به شرایط اقلیمی سالهای اخیر در نیریز گفت: «در دهه گذشته، روند کاهش بارندگی و افزایش دمای میانگین بهطور پیوسته ادامه داشته و این موضوع مستقیماً بر عملکرد و سلامت انجیرستانها اثر گذاشته است.»
او افزود که درخت انجیر اگرچه بهعنوان گیاهی مقاوم شناخته میشود، اما مقاومت به معنای بینیازی از مدیریت علمی نیست و هرگونه پافشاری بر روشهای سنتی در سالهای خشک، میتواند خسارتزا باشد.
حفظ رطوبت خاک، مهمترین اولویت سالهای خشک
رئیس ایستگاه تحقیقات انجیر استهبان با توجه به این که حفظ پوشش سطحی خاک با استفاده از بقایای هرس و کاهوکلش میتواند منجر به حفظ رطوبت شود، ولی مأمن خوبی برای تخمگذاری آفات چوبخوار نیز خواهد شد، پس بهتر است از مالچ سنگی (شکسته نخودی و بادامی) حداقل به ضخامت ۵ سانتیمتر در زیر سایهانداز استفاده شود.
او تصریح کرد که برخلاف تصور رایج، در دوره خشکسالی نباید تعداد تنه زیاد باقی بماند؛ چون هر تنه بهعنوان یک اندام مصرفکننده آب عمل میکند و فشار تنش را بالا میبرد: «مهمترین کاری که کشاورزان باید انجام دهند، کم کردن تعداد تنههاست. این تنها روش علمی برای کم کردن نیاز آبی درخت و عبور از بحران خشکسالی است.»
کاهش ارتفاع درخت؛ کمک به کاهش مصرف انرژی و تبخیر
جعفری افزود: «در مناطقی که تعداد تنهها خیلی زیاد نیست، لازم است ارتفاع درخت کاهش پیدا کند. اما در مناطق با تنش شدیدتر، باید همزمان تعداد تنه کم شود و ارتفاع هم کاهش یابد تا درخت بتواند انرژی خود را حفظ کند.»
روش علمی برای تعیین تعداد تنه باقیمانده
دکتر جعفری یک روش علمی و قابل اجرا برای کشاورزان ارائه داد: «ابتدا محیط کل تنهها از سطح مقطع نزدیک زمین اندازهگیری میشود. سپس این عدد بر دو تقسیم میشود و عدد بهدستآمده، محیط هدف برای تنههای باقیمانده است. مثلاً اگر یک درخت ۵ تنه دارد و مجموع محیط تنهها یک متر است، باید تعداد تنهها را طوری کم کرد که مجموع محیط تنههای باقیمانده به حدود ۵۰ سانتیمتر برسد. این یعنی معمولاً باید دو تا سه تنه حذف شود.»
او تأکید کرد که این روش یک معیار علمی برای سبکسازی درخت و تنظیم بار تنشی آن است.
هرس هدفمند، نه هرس تزئینی
بر پایه توضیحات جدید او، هرس در خشکسالی نهتنها باید انجام شود، بلکه بخش مهمی از مدیریت بحران است. جعفری گفت:
«هرسی که ما توصیه میکنیم برای کم کردن بار مصرفی درخت است. هرس باید با هدف کاهش حجم شاخوبرگ و کم کردن تعداد تنه انجام شود. این کمک میکند درخت انرژی کمتری مصرف کند و بتواند از دوره خشکسالی عبور کند.»
جعفری در پایان تأکید کرد: «ما باید بپذیریم که خشکسالی یک روند بلندمدت است. برای همین، تنها راه حفظ باغهای انجیر، سازگار کردن ساختار درخت با شرایط جدید است. کاهش تنه، کاهش ارتفاع و هرس بیشتر، ابزارهای اساسی این سازگاری هستند.»
مدیریت تنش گرمایی؛ چالشی کمتر شناختهشده
بخش دیگری از سخنان جعفری به تنش گرمایی اختصاص داشت؛ موضوعی که بهگفته او بسیاری از کشاورزان آن را با خشکسالی اشتباه میگیرند. او گفت: «افزایش ناگهانی دما در بهار میتواند باعث سوختگی تنه، ریزش میوه و توقف رشد شود. یکی از روشهای مقابله، استفاده از رنگپاشی تنه با فرمولاسیون خاص است که شدت آفتابسوختگی را کاهش میدهد و دمای بافت را پایین نگه میدارد.»
وی توصیه کرد کشاورزانی که در مناطق کمسایه یا روی دامنههای جنوبی فعالیت میکنند، به این روش توجه بیشتری داشته باشند.
تغذیه درخت در سالهای خشک؛ بایدها و نبایدها
جعفری در بخش تغذیه درخت، نسبت به بهکارگیری کودهای ازته هشدار جدی داد و گفت: «ازت در سالهای خشک باعث رشد بیحاصل، کاهش کیفیت برگ و حتی سوختگی میشود. در چنین شرایطی، اولویت باید با پتاسیم و کلسیم باشد که نقش مهمی در تقویت دیواره سلولی و افزایش مقاومت گیاه دارند.»
بهگفته او، استفاده از کودهای همراه با عناصر ریزمغذی نیز باید با نظر کارشناس و با توجه به نتایج آزمون خاک انجام شود تا از مصرف بیرویه و ناکارآمد جلوگیری گردد.
برداشت محصول و کاهش باردهی در بحران
رئیس ایستگاه تحقیقات انجیر استهبان در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد که در سالهای خشک، کاهش باردهی یک ضرورت فنی است نه ضعف عملکرد: «اگر درخت را مجبور کنیم بار بیش از توان خود حمل کند، نهتنها محصول امسال افت میکند، بلکه سال آینده نیز دچار ضعف و کاهش گلانگیزی میشود.»
او پیشنهاد داد در سالهایی که بارندگی بسیار پایین است، بخشی از تولید میوه با کاهش میزان گرده افشانی کاسته شود تا توان درخت برای ادامه رشد حفظ گردد.
این همایش با پرسش و پاسخ انجیرکاران درباره نحوه اجرای دقیق این توصیهها ادامه یافت.
