عبور از موانع برای پایان ایدز
آگاهی، پیشگیری و درمان اول دسامبر هرسال به نام «روز جهانی ایدز» نامگذاری شده است؛ روزی برای یادآوری این حقیقت که ایدز تمام نشده و همچنان یک چالش جدی سلامت عمومی در جهان و ایران است. شعار جهانی امسال:
«عبور از موانع با پاسخهای نوآورانه به اچآیوی»
و شعار سال ۱۴۰۴ در ایران:
«عبور از موانع با پاسخهای نوآورانه به اچآیوی؛ پایان ایدز با پوشش همگانی خدمات پیشگیری، تشخیص، مراقبت و درمان»
ایدز چیست؟
ایدز یک بیماری عفونی است که توسط ویروس HIV ایجاد میشود. این ویروس مستقیماً به سیستم ایمنی بدن حمله کرده و با تخریب تدریجی آن، فرد را در برابر بیماریها، عفونتهای فرصتطلب و برخی سرطانها بیدفاع میکند. در مراحل پیشرفته، بدن توان مقابله با کوچکترین عفونتها را نیز از دست میدهد.
چند حقیقت کوتاه درباره HIV
◻ HIV در برابر خشک شدن و مواد ضدعفونیکننده بسیار حساس است.
◻ ویروس توان جهشپذیری بالایی دارد.
◻ در دمای ۵۶ درجه سانتیگراد طی ۱۰ تا ۲۰ دقیقه از بین میرود.
◻ روزانه ۱۰ تا ۱۶ هزار نفر در جهان به HIV مبتلا میشوند؛ یعنی حدود ۱۰ نفر در هر دقیقه.
وضعیت در ایران
الگوی ابتلا در ایران هنوز متمرکز در میان مصرفکنندگان تزریقی مواد است، اما انتقال از طریق تماس جنسی رو به افزایش است.
در کشور حدود ۲۰۰ هزار مصرفکننده تزریقی وجود دارد.
تحقیقات نشان میدهد ۲۳ درصد از این افراد مبتلا به HIV هستند؛ یعنی نزدیک به ۵۰ هزار نفر.
حدود ۴۰ درصد این افراد متأهلاند و احتمال انتقال بیماری به همسرانشان وجود دارد.
تغییر الگوی مصرف مواد و گرایش به مواد تزریقی و مخدرهای صنعتی، خطر شیوع بیماری را افزایش داده است.
راههای انتقال HIV
HIV در تمامی مایعات بدن فرد آلوده وجود دارد، اما انتقال آن در برخی مایعات بسیار بیشتر است. خطر انتقال در خون، مایع منی، ترشحات جنسی و شیر مادر بالاست. احتمال انتقال از بزاق، اشک و ادرار بسیار ناچیز است.
مهمترین راههای انتقال:
◻ تماس جنسی محافظتنشده: حدود ۸۰ درصد مبتلایان در جهان از این طریق آلوده شدهاند. وجود بیماریهای مقاربتی خطر انتقال را تا ۲۰ برابر افزایش میدهد.
انتقال از مادر آلوده به نوزاد: ۱۰ درصد مبتلایان جهان را کودکان تشکیل میدهند. در صورت عدم درمان، احتمال انتقال به نوزاد بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است. انتقال در دوران بارداری، هنگام زایمان یا از طریق شیردهی ممکن است.
خون و فرآوردههای خونی آلوده: خطرناکترین شیوه انتقال؛ بیش از ۹۰ درصد احتمال آلودگی دارد. ورود وسایل آلوده به خون یا پوست مانند سرنگ، تیغ آرایشگاه، ابزار پزشکی و دندانپزشکی، خالکوبی، حجامت و... میتواند ناقل باشد.
سیر پیشرفت بیماری
◻ مرحله حاد اولیه: ۲ تا ۴ هفته پس از آلودگی، با علائمی شبیه سرماخوردگی یا تب، گلودرد و تورم غدد لنفاوی.
◻ مرحله بدون علامت: ممکن است ۱۰ تا ۱۵ سال ادامه یابد؛ فرد سالم بهنظر میرسد، اما میتواند بیماری را منتقل کند.
◻ مرحله علامتدار: بروز تب بیش از یک ماه، اسهال طولانی، کاهش وزن بیش از ۱۰ درصد، ضعف، عرق شبانه و عفونتهای جاری.
◻ مرحله ایدز: سیستم ایمنی تقریباً از بین میرود و بدون درمان، بیماری کشنده میشود.
آیا HIV درمان دارد؟
داروهای کنترل HIV (درمان ضدویروسی) بیماری را ریشهکن نمیکنند، اما روند فعالیت ویروس را کند کرده، طول عمر بیمار را افزایش داده و کیفیت زندگی او را بهبود میبخشند.
کلید اصلی مبارزه با ایدز همچنان پیشگیری و رفتار سالم است.
چه کسانی باید آزمایش HIV بدهند؟
افرادی که هر یک از موارد زیر را تجربه کردهاند، باید آزمایش دهند:
◻ استفاده مشترک از سرنگ در مصرف مواد
◻ ابتلا به بیماریهای مقاربتی
◻ تماس جنسی محافظتنشده با فرد در معرض خطر یا فرد مبتلا
◻ قربانیان آزار یا تجاوز جنسی
◻ تماس جنسی با افراد ساکن یا اهل مناطق پرشیوع (آفریقا، روسیه، افغانستان، کشورهای حوزه خلیج فارس و...)
در پایان، باید یادآور شد که آگاهی، آزمایش بهموقع، پرهیز از رفتار پرخطر و درمان منظم میتواند جان هزاران نفر را نجات دهد. ایدز پایان نیافته، اما با راهکارهای نوآورانه و مشارکت همگانی، میتوان به سمت پایان انتقال HIV حرکت کرد.
