اوج توانایی ذهنی انسان در چه سنی است؟
در حالیکه تحقیقات پیشین نشان داده بودند عملکرد فیزیکی بدن معمولاً در حدود ۲۵ تا ۳۰ سالگی به بالاترین حد خود میرسد، پژوهشگران استرالیایی دریافتهاند که فرآیندهای شناختی و روانی انسان تا میانسالی و حتی پس از آن همچنان رشد میکند. این خبر خوشی است برای کسانی که گمان میکنند برای تغییر شغل، آغاز یک فعالیت تازه یا یادگیری مهارتی جدید «دیر شده است» و همچنین نشان میدهد ذهنهای باتجربهتر چقدر برای جامعه ارزشمندند.
ژیل ژینیاک، استاد روانشناسی در دانشگاه استرالیای غربی و نویسنده همکار این پژوهش، در گفتوگو با «کانورسیشن» توضیح داد: «اگرچه برخی از تواناییها با افزایش سن کاهش مییابند، اما در عوض، سایر ویژگیهای مهم رشد میکنند. ترکیب این دو باعث میشود قضاوت و تصمیمگیری پختهتر شود، ویژگیهایی که برای نقشهای رهبری حیاتیاند.»
این پژوهش با شناسایی ۱۶ ویژگی اصلی روانشناختی از جمله تواناییهای شناختی مانند استدلال و حافظه، و پنج ویژگی بزرگ شخصیتی یعنی برونگرایی، وظیفهشناسی، گشودگی، سازگاری و ثبات هیجانی آغاز شد.
پژوهشگران با استفاده از دادههای موجود، تحول هر ویژگی را در طول عمر بررسی کردند و به «الگویی چشمگیر» دست یافتند.
به گفته ژینیاک، «در مجموع، عملکرد ذهنی کلی در سنین ۵۵ تا ۶۰ سالگی به اوج میرسد و از حدود ۶۵ سالگی روند نزولی آرامی آغاز میشود. این کاهش پس از ۷۵ سالگی محسوستر میشود و نشان میدهد افت ذهنی در اواخر عمر میتواند با شتاب بیشتری پیش برود.»
نکته جالب آنکه برخی ویژگیها حتی دیرتر به اوج میرسند: وظیفهشناسی در حدود ۶۵ سالگی و ثبات هیجانی در حدود ۷۵ سالگی.
برای مدتها باور بر این بود که تواناییهای شناختی انسان در دهه دوم زندگی به اوج میرسد، در میانسالی ثابت میماند و سپس بهتدریج کاهش مییابد. اما یافتههای جدید این تصور را رد میکنند و نشان میدهند مغز انسان در تمام طول عمر در حال تغییر و رشد است.
با این حال، پژوهشگران میگویند به دلیل تفاوتهای فردی در ساختار و عملکرد مغز، نمیتوان زمان دقیقی را برای اوج توانایی ذهنی همه انسانها تعیین کرد.
ژینیاک در جمعبندی خود میگوید: «سن بهتنهایی تعیینکننده عملکرد شناختی نیست. بنابراین ارزیابیها باید بر پایه تواناییها و ویژگیهای واقعی افراد انجام شود، نه بر اساس فرضیات مرتبط با سن.»
