آب شرب برای خرامه، وعده‌ای بی‌سرانجام برای بختگان

در حالی‌ که پروژه عظیم انتقال آب از سد درودزن برای شهرهای خرامه و داریون و ده‌ها روستای شرق فارس به سرعت در حال تکمیل است و امید به تأمین آب شرب ۱۵۰ هزار نفر را زنده کرده، دریاچه‌ای که قرار بود با همین آب احیا شود، هنوز هم در عطش‌ خود می‌سوزد.

وعده‌ای که محقق نشد؛ آب شرب رفت، حقابه بختگان نیامد

سد درودزن سال‌ها است به اصلی‌ترین منبع تأمین آب شرب بخش عظیمی از شرق استان فارس تبدیل شده است. بنا بر طرح‌های مصوب، بخش مهمی از آب این سد  موسوم به حقابه بختگان، هر سال باید در فصل‌های خاصی به سوی دریاچه خشکیده بختگان رها گردد تا زیست‌بوم منطقه و حیات باغ‌های انجیر و ساکنانش حفظ شود.
اما با وجود تبلیغات گسترده و حتی برگزاری مراسم و دعوت از رسانه‌ها برای رهاسازی حقابه، مشاهدات میدانی، روایت فعالان محیط‌زیست و آمار رسمی، همگی گواه آنند که سهم اصلی حقابه بختگان هنوز تأمین نشده است.

۴۰ میلیون، رؤیایی که به ۳۰ میلیون و از آن کمتر رسید

۱۸ خرداد امسال با حضور مسئولان، خبرنگاران و دوربین‌ها، اعلام شد که ۴۰ میلیون مترمکعب حقابه تالاب بختگان رها شده است و امید به تَر شدن لب‌های بختگان زنده شد. اما یک ماه بعد، بررسی‌های میدانی نشان داد اثری از آب در بستر خشک تالاب دیده نمی‌شود؛ حتی در نقاطی چون جزیره علی یوسف که زمانی جزو پرآب‌ترین بخش‌های بختگان بود.
در عمل، تنها ۳۰ میلیون مترمکعب آب از سد خارج و مابقی در مسیر، یا صرف شارژ رودخانه و یا توسط کشاورزان برداشت شده است. کارشناسان می‌گویند حداقل ۳۰۰ میلیون مترمکعب در سال باید برای احیاء بختگان تخصیص یابد تا فایده‌ای اندک داشته باشد.

کاسه‌ای آب برای تالاب

با وجود تأکید مقامات بر پایش مستمر نیروهای محیط‌زیست در مسیر آب تا بختگان و فراخوان همکاری به کشاورزان، شاهدان عینی گزارشی دیگر می‌دهند: در مسیر رودخانه کر، آب منحرف و کاسه‌کاسه برداشت می‌شود و در نهایت، چیزی به دریاچه نمی‌رسد. آن هم در شرایطی که فقط ۲۰ میلیون متر مکعب برای شارژ رودخانه (جریان پایه) نیاز است.
به بیان ساده،‌ حق‌آبه‌ای که روزی باید منجی طبیعت و مردم باشد، حتی تا دریاچه نمی‌رسد و فاصله حدود ۷۰ کیلومتری سد تا تالاب سراسر با مخاطره هدررفت و برداشت غیرمجاز روبرو است.

حقیقتی تلخ: نمایش رسانه‌ای یا اقدام محیط‌زیستی؟

مدیران آب منطقه‌ای و محیط‌زیست تأکید دارند هدف این رهاسازی‌ها، جلوگیری از تولید ریزگرد، حفاظت از باغها و حتی تأمین سلامت ساکنان منطقه است؛ اما انتقادات مردمی و گزارش‌های محیط‌زیستی معتقدند حقابه‌ها بیشتر یک شوی تبلیغاتی است تا راهکاری واقعی.
وقتی بنا بر روایت شاهدان فقط بخشی محدود از بستر تالاب رطوبت می‌گیرد و هیچ‌یک از روستاهای حاشیه، جز شور و نمک‌زار گسترده چیزی نمی‌بینند، آیا می‌توان به احیاء امید بست؟

آب شرب خرامه، آب حیات یا بی عدالتی؟

از سوی دیگر، پروژه انتقال آب از سد درودزن به خرامه، داریون و ۹۵ روستای مسیر با اعتباری هنگفت و پیشرفت بیش از ۵۰ درصدی، در حالی اولویت یافته که ریشه خشک شدن بختگان، دقیقاً همین سد و همین برداشتها بوده است. امروز بسیاری از کارشناسان و حتی برخی مسئولان اذعان دارند «اگر همین اندک آب به بختگان نمی‌رسد، همان بهتر که خرج تأمین شرب مردم شود و منت بر سر کسی نباشد».

کما این که در خبرهای اخیر آمده است که با بهره‌برداری از طرح آبرسانی از سد درودزن به شهرهای خرامه و داریون و ۹۵ روستای شرق فارس، مشکل آب شرب پایدار ۱۵۰ هزار نفر از ساکنان این مناطق مرتفع خواهد شد. این طرح که اجرای آن از سال ۱۴۰۰ آغاز شده، اکنون بیش از ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال ۱۴۰۴ فاز اول پروژه به بهره‌برداری برسد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای فارس، با اشاره به جزئیات اجرای طرح گفت: «این پروژه ۹۱ کیلومتر طول دارد و تاکنون بالغ بر ۳۰۰ میلیارد تومان برای آن هزینه شده است. بیش از ۴۰ کیلومتر لوله‌گذاری و بخشی از مخازن هم احداث شده‌اند.» 
سیاوش بدری افزود: «در فاز اول، خط انتقال آب از تصفیه‌خانه کوه سبز رامجرد تا روستای رحمت آباد زرقان (۴۹ کیلومتر) و در فاز دوم مسیر رحمت آباد تا شهر خرامه (۴۲ کیلومتر) اجرا می‌شود.»

با وجود اجرای طرح‌های کلان انتقال آب و وعده‌های متعدد، نه آب شرب پایدار برای مردم فارس و نه حقابه واقعی بختگان به نقطه مطلوب نرسیده است؛ در حالی‌ که بدون ضمانت اجرایی و نظارت جدی بر مسیر آب، احیای طبیعت قربانی پروژه‌های پرهزینه خواهد بود.
در این میان، خواسته جدی فعالان و مردم منطقه افزایش شفافیت، تضمین رسیدن آب به تالاب و تلاش برای توزیع عادلانه منابع است؛ امری که رمز نجات بختگان، مردم و زیست‌بوم شرق فارس خواهد بود.