لبخند خمینه بر چهره نیریز
طبیعت نفس کشید 
عکس: سعید سیفآبادی
بارشهای مونسونی تیرماه در شهرستان نیریز، موجی از امید و همچنین بحث و نگرانی را میان مردم، کشاورزان و مسئولان منطقه برانگیخته است. این بارشها در عین فراهم کردن رطوبت و طراوت موقت، همزمان واقعیتهای تلخی را دوباره به یاد آورده است: وضعیت بحرانی ذخایر آبی، نفوذ نکردن مناسب باران به آبخوانها، مشکلات ساختاری سدها و آینده نامعلوم معیشت باغداران انجیرکار.
بارشهایی که از اواسط تیرماه آغاز شد، مناطق مختلف شهرستان نیریز را متأثر ساخت. رودخانههای هرگان، پهنابه و رودبال برای ساعاتی آبخیز شدند و آبشار تارم و چشمه تارو جانی دوباره گرفتند. مطابق آمار هواشناسی، میزان بارش ثبتشده در برخی نقاط تا ۱۷ میلیمتر (مثل پهنابه) بود. بنا به گزارشهای میدانی، میزان بارش در ارتفاعات بیشتر و تأثیر آن نیز چشمگیرتر بوده است؛ به گونهای که در برخی مناطق، جاری شدن مجدد آب در بستر رودها پس از مدتها، باعث امیدواری کشاورزان و اهالی شد.
دیدگاه کارشناسان؛ اثرگذاری تدریجی و محدود بر آبهای زیرزمینی
رئیس اداره منابع آب نیریز ضمن تأکید بر این که بارشهای اخیر به صورت تدریجی بر منابع آب زیرزمینی مؤثر است، توضیح میدهد: «نفوذ آب به سفرههای زیرزمینی، پروسهای زمانبر است و معمولاً یک ماه طول میکشد تا تأثیر تجمعی این بارانها در چاهها و قناتها خود را نشان دهد. با این حال حتی این میزان محدود نیز در بلندمدت اثر مثبت خود را خواهد داشت. اما مصرف بسیار بالای آب در منطقه و نبود فرصت بازیابی کافی، سبب میشود هرگونه افزایش سطح آب به سرعت جبران و مصرف شود.»
عبدا... خیراندیش حجم فعلی سد چشمه عاشق را نگرانکننده توصیف میکند و هشدار میدهد که ورودی قابل توجهی طی این بارشها به مخزن اضافه نشده است.
مشکلات ساختاری سد رودبال؛ سد آب یا سد بحران
در ادامه، بخشدار مرکزی استهبان به معضل اساسی فرار آب در سد رودبال اشاره میکند: «از زمان احداث، این سد نشتی حدود ۴۸ درصدی داشته و تقریباً نیمی از آبی که وارد میشود، از مسیرهای زیرزمینی از دست میرود. حتی ورود سیلاب اخیر به میزان ۸۶ هزار متر مکعب، فقط موجب افزایش مقطعی سطح آب شد و در ادامه، به دلیل نشتی و تبخیر، اثری پایدار بر بهبود وضعیت نداریم.»
به گفته عنایت طهماسبی، مقایسه بین سیلاب اخیر (دبی ۱.۱۷ مترمکعب بر ثانیه) و سیلاب مرداد ۱۴۰۱ (۳۰ مترمکعب بر ثانیه) نشان میدهد حجم روانآبها و تأثیرگذاری سیلابهای جدید کمرنگتر از مواردی است که منطقه پیشتر تجربه کرده است.
باغات انجیر دیم؛ نجات موقت یا تهدید خشکسالی
حسین ارشدی مدیر انجمن انجیرکاران نیریز، با احساس و نگرانی از وضعیت باغها میگوید: «باران فقط در برخی مناطق خاص مثل بیدخون باعث بهبود محسوس درختان شد و به آنها رطوبت داد؛ اما در سایر نقاط، نقش محدودش عمدتاً به شستشوی برگها و خنک کردن محیط محدود بوده است. هرچند این بارندگی به دلیل کاهش تنش گرمایی از زمین و هوا، به درخت کمک کرده، اما بقا و میوهدهی نهایی انجیرهای دیم وابسته به تداوم خنکی هوا در روزهای آتی است. اگر موج گرما بازگردد، برگها زرد شده و ریزش میکنند. در سالهای قبل، بارانهای گسترده و پیوسته، کیفیت محصول را بهتر میکرد. اکنون اما کمیت و پراکندگی بارندگی کاهش یافته و حتی در بهترین سال، شرایط پایدار نیست.»
تحلیل اقلیمی و هواشناسی؛ واقعیت علمی و آینده مبهم
کارشناس هواشناسی نیریزان فارس با تحلیل علمی ریشههای بحران، پایداری کوتاهمدت بارشهای موسمی را اینگونه توضیح میدهد: «بارشهای تابستانه در فارس ویژگی خاصی دارد؛ زمان و مکان وقوع محدود است و شدت بالای بارشها اجازه نمیدهد آب به عمق زمین نفوذ کند. بسیاری از این نزولات، اگر زیرساخت ذخیره و کفسازی گورآبها وجود نداشته باشد، به سرعت تبخیر یا به رودخانههای سطحی میرود.»
کامران کامرانی معتقد است: «بحران آب منطقهای ما عمق و خطری بیشتر از تهدیدهای بیرونی دارد و تنها راه حل واقعی مدیریت هوشمندانه منابع، صرفهجویی حداکثری، مطالبهگری و اصلاح رفتار مصرفی است.»
وی پیشبینی میکند: «مونسونهای قوی تابستان احتمالاً موجب خشکی پاییز و تأخیر آغاز بارشهای پاییزی خواهد شد و تا اواسط آذر باید انتظار تداوم خشکی را داشت.»
