دارالشفای سعدی
وه که، چون تشنۀ دیدار عزیزان می‌بود
گوییا آب حیاتش به جگر بازآمد!
«سعدی»
پزشکان قدیم معتقد بودند که غذا چهار بار در بدن هضم می‌شود، که هضم آغازی و دومینِ آن در معده و جگر است: «خوراک در معده از هضم اول می‌گذرد و خوراکی‌ترین قسمت‌های آن مبدل به قلیوس یا کلیوس می‌شود... کلیوس به‌وسیلۀ سیاهرگ به جگر برده می‌شود و در جگر هضم ثانی صورت می‌بندد...».
سپس جگر آب را از خون تفکیک [می‌کند]و به اندام‌های خاص می‌فرستد: «و آب که خورده شود، قوام خون را رقیق کند و اندر رگ‌های باریک بگذرانَد و به‌جانب محدبِ جگر برآرد. آنجا بیشتریِ آب از خون جدا گردد.».
به همین سبب، بیماری استسقا (آب‌خواهی) در شمار بیماری‌های جگر است که «سبب قوی‌تر و عام‌تر اندر انواع استسقا جگر است». (جرجانی)
منبع:
کمیلی، مختار (زمتان ۱۳۹۰) دارالشفای سعدی (مقوله‌های پزشکی در آثار سعدی)، نشریۀ پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی، دورۀ سوم، شمارۀ ۴ (پیاپی ۱۲)، ص ۷۴.
