از سیلاب تا شهر سیراب
اما به قول معروف، جلوی ضرر را از هر جا بگیری، منفعت است.
اواخر دهه ۸۰ بود که رضا شاهسوند یکی از کارشناسان دلسوز جهاد کشاورزی آن زمان پیگیر کار شد و استارت آن را زد.
او که مسئول کشاورزی حومه نی‌ریز و عضو شورای کشاورزی بود، به دنبال راهکاری برای برون‌رفت از خشکسالی گشت تا باغها و کشاورزی نی‌ریز را نجات دهد و در نهایت، ایده انتقال آب‌های سیلابی منطقه اسلام‌آباد به نی‌ریز را داد تا مثل سال گذشته، ۱۲ میلیون متر مکعب آب یکجا هدر نرود، جان افراد به خطر نیفتد و بندی در این حوزه آبریز ۶۰ کیلومتر مربعی احداث شود تا مثل رسوب‌گیر برای مناطق پایین‌دست عمل کند.
شاهسوند که کارشناس آب و خاک جهاد کشاورزی و مسئول جهاد کشاورزی قطرویه هم بوده، مقالاتی نیز در هفته‌نامه عصر نی‌ریز و نی‌ریزان فارس به چاپ رساند؛ اما مسئولان بلندپایه وقت همراهی نکردند و طرح ابتر ماند.
سال گذشته بود که بعد از آن سیل وحشتناک، استارت کار با درج مقاله دیگری در نی‌ریزان فارس زده شد.
در ادامه کارگروهی تشکیل و جلسه‌ای در دفتر شورای شهر تشکیل شد. شهردار گفت ما هر کمکی از دستمان بر بیاید، از نقشه‌برداری هوایی گرفته تا ماشین آلات سنگین، کوتاهی نمی‌کنیم.
تلاش برای مهار سیلاب
شهردار نی‌ریز که حداقل سه سال است به تأمین آب مورد نیاز فضای سبز عمومی شهر کمک می‌کند، حالا می‌گوید این بند سنگی بتنی می‌تواند آب همه باغها، فضای سبز و اراضی کشاورزی اطراف شهر را تأمین کند.
حامد فرغت می‌گوید: «اسلام‌آباد که در ۲۲ کیلومتری نی‌ریز و در غرب هرگان واقع است، حوزه آبریزی دارد که از حوزه آبریز پهنابه و سد رودبال جدا است و هیچ تأثیری روی آنجا ندارد.
به لحاظ موقعیت جغرافیایی در تنگه‌ای واقع شده که چند سرشاخه مسیل در نقطه‌ای که این تنگه به باریکترین حالت خودش می‌رسد و حدود ۶۰ متر عرض دارد، به هم می‌پیوندد.
اینجا شرایطی را برای اجرای آبخیزداری فراهم می‌کند؛ به این شکل که یک بند سنگی - بتنی به عرض بین ۶۰ تا ۸۰ متر و ارتفاع ۲۵ متر احداث می‌شود تا بتواند آب‌های ناشی از بارندگی‌های سیل‌آسای تابستانه و حتی برخی بارندگی‌های پاییز و زمستان را که به شکل سیلاب و روان‌آب اتفاق می‌افتد، مهار کند؛ وگرنه این آب به پایین دست می‌رود، محو می‌شود و در دشت از دست می‌رود.»
وی با بیان این که با احداث این بند می‌توان ۳۵ هکتار از اراضی پشت آن را زیر آب برد، اضافه می‌کند: «۷ تا ۱۰ میلیون متر مکعب آب را می‌شود پشت این بند ذخیره و با یک خط لوله به باغها و اراضی کشاورزی نی‌ریز منتقل کرد. ما ۴ هزار هکتار اراضی کشاورزی چسبیده به شهر داریم که ۷۰ درصد این‌ها به دلیل خشکسالی یا خشک شده‌اند یا در حال خشک شدن هستند.
یک فضای ناراحت کننده اطراف شهر ایجاد شده و یک بخش قابل توجه گردش مالی و ایجاد اشتغال را از دست داده است. محصولات مورد نیاز شهر و استان تولید نمی‌شود و خشکسالی‌ها باعث شده این اراضی تبدیل به سایت دفع زباله یا نخاله‌های ساختمانی شده یا ساخت و ساز غیر مجاز در آن انجام شود. در حالی که اگر آب باشد، یک فضای فرح‌بخش اطراف شهر ایجاد و اشتغال و تولید کشاورزی رونق پیدا می‌کند.»
امید تازه برای نجات باغها و رونق کشاورزی
شهردار نی‌ریز می‌گوید: «برای مشروب کردن این اراضی و باغ‌های فعلی، روزانه به ۵ تا ۷ میلیون لیتر آب نیاز داریم؛ در حالی که هم‌اکنون باغها با سه و نیم تا ۴ میلیون لیتر آب می‌سازند. با یک بار پر کردن مخزن این بند، بیش از یک سال آب این اراضی بدون این که نیازی به سیستم تحت فشار داشته باشد، تأمین و رونق کشاورزی مثل سال‌های گذشته ایجاد می‌شود. چرا که نی‌ریز با ارتفاع ۱۶۴۰ متری نسبت به آب‌های آزاد، در برابر آن منطقه که ارتفاع ۲۰۱۸ متری دارد، حدود ۳۰۰ متر اختلاف ارتفاع دارد و می‌توان مثل قنات برنجزار به شکل ثقلی آب را منتقل کرد.»
فرغت اضافه می‌کند: «برای این کار دو مسیر وجود دارد؛ یکی احتیاج به ایستگاه پمپاژ اولیه دارد و کوتاهتر است. مسیر دوم نیاز به پمپاژ اولیه زیادی ندارد و باید در مطالعات بعدی ببینیم کدام یک به صرفه است. میانگین بارندگی آنجا حدود ۳۰۰ میلی‌متر است و اگر بارانی باشد که تبدیل به سیلاب و روان آب شود، می‌تواند این بند را پر کند و ۸۵ درصد آب آن قابل انتقال است.»
وی به تشکیل قرارگاه آبخیزداری فارس توسط استاندار اشاره می‌کند و می‌گوید: «آقای حسین دهقان مسئول خدمات شهری شهرداری نی‌ریز موضوع را در آن جلسه مطرح کرد و مورد استقبال جدی مشاوران استاندار قرار گرفت.
به سرعت جلسه مربوط به قرارگاه با حضور استاندار، معاون هماهنگی امور عمرانی، مدیر کل دفتر فنی، مشاوران استاندار در حوزه آبخیزداری و آبخوانداری، فرماندار نی‌ریز، من و آقای دهقان و تعدادی از مدیران کل مثل رئیس سازمان برنامه و بودجه فارس، مدیر کل آب منطقه‌ای و ... تشکیل شد. در این جلسه پروژه‌های قرارگاه آبخیزداری استان مورد بررسی قرار گرفت که یکی از آن‌ها همین پروژه اسلام‌آباد بود که وقتی استاندار پیشنهاد را شنید، استقبال زیادی کرد.
پیشنهاد این بود که می‌خواهیم با عاملیت شهرداری، ولی با مشارکت دولت کار را انجام دهیم و کمک‌های خیرین و بخش خصوصی و مردم را داشته باشیم.
قرار بر این شد که جزئیات فنی پروژه بررسی و در صورتی که کمیته فنی آن را حائز اهمیت بداند، انجام شود.
ما پیشنهاد کردیم ۵۰ درصد را دولت و ۵۰ درصد را شهرداری و مردم تأمین کنند و حدود ۲۰ میلیارد تومان برآورد اولیه بودجه مورد نیاز آن است.
استاندار در آن جلسه تجربیات موفقی از استان خراسان رضوی سراغ داشت که دستور داد من به همراه تیمی از فرمانداران و مشاوران استاندار به آنجا برویم و از تجربیاتشان استفاده کنیم. قرار بوده امروز صبح (دوشنبه ۱۶ اَمرداد) قرارگاه آبخیزداری استان تشکیل و موضوع در کمیته فنی مطرح شود.»
خبر خوش در لحظه مصاحبه
در جریان همین مصاحبه با شهردار بود که وی با مشاور استاندار تماس گرفت و متوجه شد در همان لحظه این طرح در قرارگاه آبخیزداری استانداری تصویب شده است.
شهردار نی‌ریز با بیان این که با اجرای این طرح می‌توان در آن منطقه جاذبه گردشگری و ورزش‌های آبی ایجاد کرد، عنوان می‌کند: «اجرای آن به یک تا یک و نیم سال زمان نیاز دارد و سنگبری‌ها هم، چون نیاز به آب دارند، می‌توانند سهامدار این آب شوند.
هیئت امناء این کار نیز مشخص شده تا کمک‌های مردمی را پیگیری کند.»
فرغت در پاسخ به این سؤال که نقش و دلیل مشارکت شهرداری در این طرح خارج از محدوده شهر چیست، می‌گوید: «ما قانون حفظ و توسعه اراضی و باغات را داریم و قانون حفظ و توسعه فضای سبز برای شهرداری قوانینی مشخص کرده تا آن را حفظ کند. تبصره ۳ ماده ۴ قانون گسترش فضای سبز می‌گوید: در صورت اهمال در نگهداری درختان مشمول قانون، شهرداری موظف است با اخذ مجوز از دادستان، رأساً نسبت به آبیاری و نگهداری آن‌ها اقدام کند.
ما خودمان از مصرف کننده‌های آن خواهیم بود و اگر شهرداری هزینه می‌کند، سهامی هم از این آب خواهد داشت. ما باید به دنبال تأمین منابع آبی برای حفظ فضای سبز و همچنین به فکر آینده باشیم که ممکن است چاه‌های شهرداری کم آب یا خشک شود.
همیشه در اجرای این پروژه‌ها نهادی باید آن را بر عهده بگیرد که امکانات آن را داشته باشد؛ چه سازمانی بهتر از شهرداری که هم نیاز و هم قانون تعریف شده دارد.»
شهردار نی‌ریز با بیان این که برای تسهیل در اجرای پروژه به رفع بروکراسی‌ها، حمایت دستگاه قضایی، رسانه‌ها، شورای شهر و ... نیاز داریم، می‌گوید: «اگر این کار به نتیجه برسد، میراثی برای آیندگان به یادگار می‌گذاریم و به فرزندانمان ثابت می‌کنیم که آن‌ها و آیندگان برای ما مهم بودند؛ مثل قنات‌هایی که گذشتگان برای ما به یادگار گذاشته‌اند.»
پروژه باید اجرا شود
رئیس ایستگاه تحقیقات آبخوانداری کوثر، پروژه را بسیار خوب ارزیابی و عنوان می‌کند: «البته ما باید اطلاعات بیشتری در مورد آن کسب کنیم و بررسی دقیق‌تر و جزئی‌تری روی آن داشته باشیم.
ولی اجمالاً با توجه به شناخت بسیار مثبتی که از آقای فرغت به تازگی پیدا کرده‌ایم و این که خودشان فنی هستند، دغدغه محیط زیست دارند، آب و کار سازه را می‌شناسند، با اتکاء به توانمندی‌ها و تخصص ایشان، قبل از این که به یک احراز فنی برسیم، پروژه را در کمیته انتخاب مکان‌ها معرفی کردیم و آنجا همگان موافق بودند و تأیید کردند.»
مجتبی پاک‌پرور با بیان این که سازمان آب و محیط‌زیست باید تأییدی بر کار بگذارند تا به مرحله تعیین بودجه برسد، می‌گوید: «باید اثرات آن در حوزه آبریز بزرگ پایین دست و مسائل محیط‌زیستی و زمین شناسی آن دقیق‌تر بررسی شود تا در آینده سبب آسیب به مناطق دیگر نشود.
البته همه این بررسی‌ها در نهایت روی حجم آبگیری اثر می‌گذارد؛ نه اصل موضوع. اگر ببینیم مشکلی وجود ندارد، می‌توانیم حجم آن را بالاتر هم ببریم و اگر به این نتیجه برسیم که مشکلاتی به وجود می‌آورد، باید حجم آبگیری آن را کمتر کنیم. وگرنه از نظر کلیات کار بحثی نیست و طرح باید اجرا شود.
خود من به شخصه پیگیر آن هستم تا با یک شیوه درست و اصولی اجرا شود.»
عضو کارگروه جهاد آبخوانداری استانداری زمان مورد نیاز برای مطالعات تکمیلی را حدود یک ماه ارزیابی کرد و عنوان می‌کند: «ما قطعاً از مردم نی‌ریز هم توقع داریم و با این شرط پروژه را به تصویب رساندیم که با مشارکت مالی و فیزیکی آن‌ها انجام شود. بودجه‌ها اجازه نمی‌دهند که این کار به طور کامل با بودجه دولتی انجام شود.»
عابد جان بسیار خوب بود.بچه های نی ریزان تشکر تشکر 
