راه رسیدن به مقام صبر و رضا

پیش از این در هفته‌نامه نی‌ریزان فارس به مناسبت گرامیداشت زادروز مولای عالمیان امیرالمؤمنین(ع) و گرامیداشت رحلت عقیله بنی هاشم حضرت زینب(س) یادداشتی از نگارنده منتشر شد که در آن با اشاره به وجود مشکلات عدیده در جامعه اسلامی ایران و با توجه به نقش پر تأثیر دشمن، خصوصاً در حوزه اقتصاد و معیشت، با نگاه به روایات و سیره عملی معصومین(ع) یکی از راهکارهای برون رفت از این شرایط، صبر فعال آحاد مردم عنوان گردید.

در ادامه این نظریه و با توجه به فرا رسیدن ایام سراسر سرور بعثت حضرت ختمی مرتبت، با عنایت به کلام پیامبر مهربانی، معلوم می‌شود که صبر و شکیبایی در برابر مشکلات، پله اول سلوک الی الله بوده و علاوه بر آن باید به مقام رضا رسید. 

در روایتی زیبا از رسول گرامی اسلام(ص) آمده است که: «وقتی خدا بنده‌اش را دوست داشته باشد، او را مبتلا به بلا و سختی می‌کند. وقتی بنده او [در برابر خواست و مشیت او] «صبر» پیشه کند؛ خدا او را «مجتبای» خود می‌کند، و وقتی بنده او [بالاتر از صبر] راضی به آن پیشآمد باشد؛ خدا او را «مصطفای» خود می‌کند. (شهید ثانی، مسکن الفواد، ص۸۴)

در این روایت سه مرحله از عشق بازی خدا با بنده خود به تصویر کشیده شده است. مرحله اول این است که خدا بنده خود را به مشکلات مختلفی مبتلا می‌کند. مانند پدری که وقتی می‌خواهد چیزی به فرزند خود بدهد ابتدا سر به سر او گذاشته تا با واکنش فرزند روبرو شود. این جنب و جوش و تلاش کودک پدر را به وجد می‌آورد. از همین رو خداوند نیز شکیبایی فعال بنده خود را طلب می‌کند و اگر بنده‌ای به جای جزع و فزع، شکیبایی پیشه کند و در عین حال برای رفع آن گرفتاری تلاش و کوشش کند، مورد تحسین خداوند قرار گرفته و به درجه «اجتباء» می‌رسد. یعنی انسان «مجتبای» خدای خود می‌شود. در معنی «مجتبا» گفته شده: امتیاز پیدا کردن آدمی از ناحیه خدا و سپس بهره‌مندی از فیض خاص الهی و نعمت‌های مهم او! یعنی صبر پیشگیِ انسان در برابر سختیها و ناملایمات روزگار، انسان را در نزد خداوند صاحب امتیاز کرده و موجب بهره‌مندی از نعمتهای الهی می‌شود. 

اما این پایان راه نیست. بلکه آغازیست برای دستیابی به مقامی بس بالاتر و ارزشمندتر! پیامبر(ص) می‌فرماید اگر در برابر ناملایمات علاوه بر صبر، به نوعی، رضایتِ خود را نسبت به اراده و مشیت الهی نشان دادی، مقام «اجتباء» به مرحله بالاتری می‌رسد. در این مرحله بالاتر انسان «مصطفای» خداوند می‌شود. یعنی کسی که راضی به اراده و مشیت خدای حکیم در تمام سختی و ابتلائات است؛ به چنان خلوص و زلالی در روح و باطن خود دست می یابد که منتخب خدا می‌شود. در واقع آدمی با «صبر» در برابر مصائب و سختی‌ها؛ ممتاز می‌شود و با «رضایت» به آن بلاها؛ برای کارهای بزرگ زلال و منتخبِ الهی می‌گردد. این مقام، همانی است که خداوند به برگزیده‌ترین بنده خود ارزانی داشت. 

در بیست و هفتم رجب عام الفیل، محمد امین(ص) با دریافت پیام «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِي خَلَقَ(علق/1)» به درجه «اصطفا» رسید. البته این پایان دوره صبر و شکیبایی نبود. در ادامه نیز دستور داده شد تا خود را برای تحمل مشکلات بیشتری آماده کند: «إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْکَ قَوْلًا ثَقِيلًا(مزمل/5)» 

آری! بعثت پیامبر رحمت و مهربانی(ص) نشان دهنده انتهای مسیر صبر و رضایت است. جایگاه برگزیده شدن، که خداوند برای خواص از بندگان خود در نظر گرفته و راه رسیدن به آن، حرکت در مسیر صبرِ فعال و رضایت به مشیت الهی است.