بایدها و نبایدهای درست نویسی
در شماره پیشین بایدها و نبایدهای درست‌نویسی را خواندید. در این شماره به مواردی دیگر اشاره می‌شود.
۶. تلاش کنیم چند جمله را با یک فعل به هم‌عطف نکنیم!
هر چه شمار فعلها و جمله‌ها بیشتر باشد، جمله‌ها کوتاه‌تر و قابل دریافت‌تر می‌شوند:
• پدرش عبدالله از مردم بلخ در روزگار نوح پسر منصور سامانی که در آن عهد از شهرهای بزرگ بود، کار دیوانی در روستای خرمیثن در نزدیکی روستای افشنه پیشه و با دختری به نام ستاره ازدواج کرد.
این جمله بلند و نامفهوم را می‌توان به چند جمله‌ی کوچک‌تر تبدیل کرد:
• پدرش عبدالله نام داشت. وی از مردم بلخ بود و در روزگار نوح پسر منصور سامانی می‌زیست. بلخ در آن عهد از شهرهای بزرگ بود. وی کار دیوانی را در روستای خرمیثن پیشه کرد. این روستا در نزدیکی افشنه بود. عبدالله در روستای افشنه با دختری به نام ستاره ازدواج کرد…
۷. از به کار بردن واژه‌های دور از ذهن و متکلّفانه عربی پرهیز کنیم!
• فی‌الواقع تأسف زیادتر از این نمی‌شود که کسی سالهای متمادی وقت خود را صرف تتبّع دیوان شاعری مثل حافظ و مقابله آن با نسخ مختلف و مقایسه آن با دیوانهای شعرای معاصر یا مقاربه‌العصر و تصفّح در کتب تاریخ بنماید و سپس نتیجه جمیع این زحمات با آن همه امکانات متنوعه و در هم‌فشرده را به طور فهرست گوشزد خوانندگان نماید و مابقی را به بهانه این که افسانه است یا ظنّیات اسقاط نماید.
به جای این عبارت می‌توان چنین نوشت:
• بی‌گمان تأسف زیادتر از این نمی‌شود که کسی سالیان دراز عمر خود را صرف پژوهش در دیوان حافظ و مقابله آن با نسخه‌های گوناگون و دیوانهای شاعران هم‌زمان یا نزدیک به زمان او کرده، در کتاب تاریخ پژوهش کند و سپس نتیجه این کوشش‌ها را فشرده به خوانندگان گوشزد کند و از بقیه به این بهانه که افسانه‌اند و یا بر گمان استوارند، بگذرد.
۸. کوتاه کردن جمله آن اندازه که ساختمان صرفی و نحوی کلام آسیب ببیند، جایز نیست!
• از دقّت شما تشکر و استدعا دارد این کتاب را مطالعه و تصحیح و به موقع ارسال داشته، ان شاءالله حق‌الزحمه شما پرداخت می‌گردد.
حذف‌های نابجا در این جمله سبب شده است ساختمان جمله آسیب ببیند. در اصل جمله چنین است:
• از دقّت شما تشکر می‌کنم و استدعا دارم این کتاب را پس از مطالعه تصحیح کنید و آن را به موقع ارسال کنید. ان‌شاءالله حقّ‌الزحمه آن پرداخت می‌شود.
۹. جز در نوشته‌های داستانی، آن هم‌هنگام نقل قول، هیچ گاه نباید به شیوه‌ی گفتاری، شکسته نویسی کنیم!
• مهم‌ترین بخش مقاله، متن اصلی اونه که به بررسی جوانب مختلف می‌پردازه و می‌کوشه که جوابی منطقی برا موضوع عرضه کنه.
همچنین از واژه‌هایی که عوام به غلط تلفظ می‌کنند باید پرهیز کرد:
• عباس سر نزده وارد شد و پس از عرض‌خواهی، گفت: استیفا داده است.
• منظور نویسنده از سر نزده، ناگهانی و از عرض‌خواهی، عذر‌خواهی و از استیفا، استعفا بوده است.
از کاربردهای دیگر عامیانه معمول:
• زهله / زهره، گرام / گرامی، با این وجود / با وجود این، خوار و بار / خواربار، واگیر‌دار / واگیر، صبح ناشتا / ناشتا، خورده‌فروشی / خرده فروشی، قتل و عام / قتل عام.
کاربرد کلمه‌های عامیانه نیز در نوشته نادرست است:
«در سخنوری نباید روده درازی کرد زیرا پرچانگی باعث می‌شود خواننده چرت بزند.» که باید این چنین نوشت:
• در سخنوری نباید زیاده سخن گفت؛ زیرا زیاده‌گویی باعث می‌شود خواننده به خواب رود.
۱۰. تغییر جای هر یک از واژه‌ها در جمله اگر به قصد تأکید یا برخاسته از سبک نویسنده نباشد، جایز نیست!
• باید تن به سختی‌ها داد / باید به سختی‌ها تن داد
• باید از هرگونه ابهام دور باشد آن چه که می‌نویسیم / آن چه که می‌نویسیم باید از هر گونه ابهام دور باشد.
ادامه دارد
