واکسن HPV گامی مؤثر در پیشگیری از سرطان‌های وابسته به زگیل تناسلی

بیش از ۲۰۰ تیپ مختلف از این ویروس شناسایی شده است که برخی از آنها کم‌خطر بوده و سبب بروز زگیل‌های تناسلی می‌شوند و برخی دیگر، به‌ویژه تیپ‌های ۱۶ و ۱۸، به‌عنوان تیپ‌های پرخطر شناخته می‌شوند که نقش اصلی در بروز سرطان دهانه رحم و همچنین بخشی از سرطان‌های مقعد، آلت تناسلی، واژن، ولو و ناحیه سر و گردن دارند. امروزه واکسیناسیون HPV یکی از مؤثرترین راهکار‌های پیشگیری اولیه از این سرطان‌ها محسوب می‌شود.

در ایران، واکسن HPV در حال حاضر جزو برنامه واکسیناسیون کشوری نیست، اما به‌صورت آزاد و با هزینه شخصی در دسترس قرار دارد. شایع‌ترین واکسن مورد استفاده در کشور، واکسن گارداسیل چهارظرفیتی است که علیه تیپ‌های ۶ و ۱۱ (عامل اصلی زگیل تناسلی) و تیپ‌های ۱۶ و ۱۸ (تیپ‌های پرخطر و سرطان‌زا) ایمنی ایجاد می‌کند. واکسن نه‌ظرفیتی گارداسیل که پوشش وسیع‌تری دارد و همچنین واکسن دوظرفیتی سرواریکس نیز ممکن است در برخی مقاطع در دسترس باشند، اما دسترسی به آنها محدودتر است.

بهترین زمان برای تزریق واکسن HPV پیش از شروع تماس جنسی و در سنین پیش‌نوجوانی و اوایل نوجوانی است.

بر پایه توصیه‌های علمی، سن ایده‌آل تزریق بین ۹ تا ۱۴ سالگی است؛ در این سن پاسخ ایمنی بدن قوی‌تر بوده و واکسن حتی با تعداد دوز کمتر نیز اثربخشی بالایی دارد. واکسن HPV برای هر دو جنس، دختران و پسران، توصیه می‌شود، چرا که علاوه بر پیشگیری از انتقال ویروس، خطر بروز برخی سرطان‌ها و زگیل‌های تناسلی را در پسران نیز کاهش می‌دهد. با این حال، تزریق واکسن محدود به این سنین نیست و در نوجوانان بزرگ‌تر و حتی بزرگسالان نیز قابل انجام است، هرچند اثربخشی پیشگیرانه آن در صورت مواجهه قبلی با ویروس ممکن است کاهش یابد.

نحوه تزریق واکسن HPV به‌صورت عضلانی و معمولاً در عضله دلتوئید بازو انجام می‌شود. در افراد ۹ تا ۱۴ سال، واکسیناسیون در قالب دو دوز با فاصله ۶ تا ۱۲ ماه انجام می‌شود. در افراد ۱۵ سال به بالا و همچنین افراد دارای نقص ایمنی، سه دوز واکسن در فواصل صفر، دو و شش ماه توصیه می‌شود. رعایت کامل برنامه تزریق برای دستیابی به ایمنی مطلوب اهمیت بالایی دارد.

از نظر ایمنی، واکسن HPV جزو واکسن‌های ایمن با عوارض محدود محسوب می‌شود. شایع‌ترین عوارض شامل درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق، تب خفیف و احساس خستگی گذراست که معمولاً طی چند روز برطرف می‌شوند. بروز عوارض جدی بسیار نادر بوده و مطالعات گسترده جهانی، ایمنی این واکسن را تأیید کرده‌اند.

تهیه واکسن HPV در ایران در حال حاضر معمولاً از طریق داروخانه‌های منتخب و اغلب با نسخه پزشک امکان‌پذیر است. از آنجا که واکسن وارداتی است، قیمت آن نسبتاً بالا بوده و ممکن است در مقاطع مختلف با محدودیت دسترسی مواجه شود. حفظ زنجیره سرد واکسن (دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد) از زمان تهیه تا تزریق اهمیت ویژه‌ای دارد و لازم است خانواده‌ها در این زمینه آموزش داده شوند.

در نهایت باید تأکید کرد که واکسن HPV یک روش پیشگیری اولیه است و جایگزین برنامه‌های غربالگری سرطان دهانه رحم در آینده نخواهد بود. با این حال، واکسیناسیون به‌موقع کودکان و نوجوانان می‌تواند نقش چشمگیری در کاهش بار بیماری‌ها و سرطان‌های وابسته به HPV در سال‌های آینده داشته باشد.